Cruise Gibraltar

Zes vierkante kilometer, en honderdtien schepen

Er zijn 721 boekbare reizen die Gibraltar aandoen, en dat is één haven op een grondgebied van nog geen zeven vierkante kilometer. Er varen honderdtien verschillende schepen langs.

Dat aantal is het opvallende. Bij de meeste bestemmingen met zevenhonderd reizen kom je twee of drie rederijen tegen die er een vast programma varen; hier is het veld breed verdeeld, met Holland America op 79 reizen, MSC op 70 en AIDA op 63 als grootste namen.

De reden is de ligging. Gibraltar staat aan de doorgang tussen de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan, en vrijwel elk schip dat van het ene naar het andere gebied vaart komt er langs. Het is daarmee de vanzelfsprekende tussenstop op een omvaart, niet een bestemming waar je voor komt.

322 van de 721 reizen duren vijftien dagen of langer en 258 tien tot veertien. De goedkoopste begint bij €529 per persoon.

Een rots van kalksteen die er niet hoort te liggen

De rots is vierhonderdzesentwintig meter hoog en bestaat uit jurassisch kalksteen, terwijl het omliggende Spaanse land van veel jonger en zachter gesteente is.

Dat komt doordat de hele Middellandse Zee ongeveer zes miljoen jaar geleden is drooggevallen toen de doorgang bij Gibraltar dichtsloot. Toen die weer openbrak, liep het bekken in relatief korte tijd vol; de rots is een blok dat bij het opschuiven van de Afrikaanse plaat tegen Europa omhoog is gedrukt en dat de erosie heeft doorstaan.

Er zit een netwerk van grotten in. De Saint Michael's Cave, halverwege de rots, is een druipsteengrot die in de Tweede Wereldoorlog als noodhospitaal is ingericht en nu als concertzaal wordt gebruikt.

Daarnaast is er zesenvijftig kilometer aan tunnels door de rots gegraven, meer dan er wegen op het grondgebied liggen. Het oudste deel dateert van het beleg van 1779 tot 1783, toen Spaanse en Franse troepen het probeerden te heroveren en de Britten gangen uithakten om kanonnen op onbereikbare punten te krijgen. Een deel daarvan is te bezoeken.

Er staat een kabelbaan die je in zes minuten naar de top brengt. Wie liever loopt: dat kan, maar reken op anderhalf uur klimmen in de zon.

De apen, en waarom ze er zijn

Bovenop de rots leven ongeveer driehonderd berberapen, verdeeld over een handvol groepen. Het zijn de enige in het wild levende apen van Europa.

Hoe ze hier zijn gekomen is niet zeker. De meest gangbare verklaring is dat ze in de achttiende eeuw door de Britten of eerder door de Moren zijn ingevoerd; dat ze via een onderzeese tunnel uit Marokko zijn gekomen, zoals de plaatselijke overlevering wil, is dat niet.

Er hangt een verhaal aan dat de Britten Gibraltar verliezen zodra de apen weg zijn. Toen hun aantal in 1942 tot een handvol was gedaald, liet Churchill er nieuwe uit Marokko en Algerije halen; dat is gedocumenteerd.

Praktisch: het zijn wilde dieren en ze pakken wat ze kunnen. Houd tassen dicht, laat eten en telefoons niet in het zicht en raak ze niet aan. Voeren is verboden en er staat een boete op.

Ze zitten vooral bij het bovenstation van de kabelbaan en bij de Apes' Den halverwege.

Een grens, een landingsbaan en een file

Gibraltar is een Brits overzees gebied dat aan Spanje grenst, en die grens is het praktische punt van een bezoek.

De cruisekade ligt aan de noordwestkant, tien tot vijftien minuten lopen van de hoofdstraat. Voor het grondgebied zelf heb je dus geen vervoer nodig; het is te belopen.

Wie de grens over wil, naar het Spaanse La Línea of verder naar Sotogrande of Estepona, loopt over de landingsbaan van de luchthaven. Dat is geen beeldspraak: de weg naar de grens kruist de start- en landingsbaan gelijkvloers, en er gaan slagbomen dicht als er een vliegtuig komt. Er is inmiddels ook een tunnel eronderdoor.

Reken bij die grens op wachttijd. Die kan tien minuten zijn en op drukke dagen ruim een uur, en dat is onvoorspelbaar. Neem je paspoort mee, ook al ben je Nederlander, en houd rekening met de terugtocht: te laat bij het schip is je eigen probleem.

Sinds het Britse vertrek uit de Europese Unie is over de status van deze grens jarenlang onderhandeld. De regels zijn de laatste jaren gewijzigd; kijk na wat er op het moment van je reis geldt en vraag je rederij wat er voor een landtocht naar Spanje nodig is.

Waar dit stuk land om draait

Gibraltar telt ongeveer tweeëndertigduizend inwoners op zeven vierkante kilometer, en dat is een van de dichtst bevolkte gebieden ter wereld.

De hoofdstraat oogt Engels: rode brievenbussen, pubs, winkelketens die je uit Londen kent. Er wordt met ponden betaald, al worden euro's vrijwel overal aangenomen tegen een minder gunstige koers. De voertaal is Engels, maar onderling spreken veel bewoners Llanito, een mengeling van Andalusisch Spaans en Engels waarin binnen één zin wordt gewisseld.

De economie draait op drie dingen die je aan de kade ziet: scheepvaart en bunkeren, financiële en kansspeldiensten, en verkoop aan bezoekers. Drank, tabak en parfum zijn hier goedkoper dan in Spanje omdat er geen btw wordt geheven, en dat verklaart de winkelstraat.

Wie meer wil dan winkelen en apen: bij Europa Point aan de zuidpunt kijk je bij helder weer op Marokko, veertien kilometer verderop. Er staat een vuurtoren en een moskee, en het is een kwartier met de bus.

Verder is er een botanische tuin op de flank van de rots, een museum met de resten van een Moorse badhuis uit de veertiende eeuw, en een begraafplaats met graven van gesneuvelden uit de zeeslag bij Trafalgar in 1805.

Een seizoen dat in oktober piekt

Oktober telt 137 reizen, november 111 en september 65. Februari komt uit op 29 en augustus op 32.

Dat is een ongewoon patroon en het heeft niets met het weer te maken; het is hier het hele jaar mild, met tien tot achttien graden in de winter en vijfentwintig tot dertig in de zomer.

De verklaring is dat dit een doorvaarthaven is. In oktober en november verplaatsen rederijen hun vloot van de Middellandse Zee naar de Canarische Eilanden en de Caribische Zee, en in het voorjaar gaat diezelfde stroom terug. Die overtochten komen hier langs, en dat maakt het najaar de drukste periode.

Dat verklaart ook de reisduur en de vertrekhavens: Barcelona, Civitavecchia en Lissabon. Barcelona staat op 162, Civitavecchia op 76 en Lissabon op 74.

Wat je van het weer wel moet weten is de wind. De Straat van Gibraltar staat regelmatig vol oosten- of westenwind die door de vernauwing versnelt, en bij harde oostenwind hangt er een wolk boven de rots die er de hele dag blijft. Dat heet de levanter en het is een vast verschijnsel.

Bij zware wind kan de kabelbaan stilliggen. Dan is klimmen of een taxi de enige manier om boven te komen.

Waar je op moet letten

• De kade ligt op loopafstand; je hebt hier geen vervoer nodig.
• Voor Spanje steek je een grens over die op drukke dagen een uur kan kosten. Neem je paspoort mee.
• De apen zijn wild. Houd tassen dicht en voer ze niet.
• Bij harde wind ligt de kabelbaan stil.
• Er is geen btw, dus drank en tabak zijn goedkoper dan in Spanje.
• Dit is bijna altijd een tussenstop op een lange reis, niet het doel.