Cruises naar Wat Hanchey

Baksteen uit de achtste eeuw

Er komen 92 reizen langs in Wat Hanchey en er vertrekt er geen enkele. Op een heuvel boven de Mekong staat hier een klein bakstenen bouwwerk dat ouder is dan Angkor.

Het dateert uit de achtste eeuw en komt uit de Chenla-tijd, de periode tussen het rijk van Funan en het Khmer-rijk dat later Angkor bouwde. Het is daarmee een van de oudste overeind staande bouwwerken van Cambodja.

Het is klein: een vierkante cel van een paar meter met een deuropening naar het oosten. De bakstenen liggen zonder zichtbare specie tegen elkaar, dezelfde techniek die je in de Cham-tempels in Vietnam ziet.

Ernaast staat een tempel van beton uit de vorige eeuw, in felle kleuren, en die is veel groter. Dat contrast is de kern van het bezoek: twaalf eeuwen naast elkaar, en het oude is het kleinste.

Wat er precies in heeft gestaan weet niemand. Er zijn resten gevonden die op een hindoeheiligdom wijzen, van vóór het boeddhisme dat hier nu overheerst.

Driehonderd treden en het uitzicht

De heuvel is niet hoog maar de klim telt.

Er gaan ongeveer driehonderd treden omhoog vanaf de aanlegplaats, zonder schaduw en zonder leuning op de meeste stukken. Wie dat niet wil, kan met een tuktuk om de heuvel heen naar boven.

Boven kijk je over een bocht van de Mekong met eilandjes erin die per seizoen verschijnen en verdwijnen. In de droge tijd liggen er zandbanken waar groenten op worden verbouwd; in de moesson staat alles onder water.

Langs het pad staan beelden die de gevolgen van slechte daden uitbeelden, in nogal expliciete vorm. Die zijn bedoeld als onderricht en staan er niet voor bezoekers.

Op de heuvel staan ook oude stoepa's tussen de bomen, met grafkamers waarin as is bijgezet.

Aan de voet ligt Kampong Cham, met tienduizenden inwoners de grootste plaats van deze streek. Daar staat een bamboebrug die elk droog seizoen opnieuw wordt gebouwd naar het eiland in de rivier, en die aan het eind van het seizoen door het stijgende water wordt weggenomen.

Die brug is een kilometer lang en er rijden brommers en zelfs auto's overheen. Sinds er een betonnen brug is, wordt hij niet elk jaar meer aangelegd.

Een klooster dat een school is

Wat Hanchey is geen museum maar een werkend klooster, en dat is het interessantste eraan.

Er wonen novicen: jongens vanaf een jaar of tien die er een deel van hun jeugd doorbrengen. Voor veel gezinnen op het platteland is dat de enige manier om hun zoon onderwijs te laten volgen, want kost en inwoning zijn er gratis.

Zij leren lezen, schrijven en Pali, de taal van de boeddhistische teksten, en tegenwoordig ook Engels. Een deel blijft monnik, de meesten treden na een paar jaar uit en gaan verder in het gewone leven.

Dat uittreden is hier normaal en zonder schande. In Cambodja wordt een periode als monnik gezien als iets wat een man doormaakt, niet als een levenslange keuze.

Bezoekers worden aangesproken om te oefenen. Dat is geen bedelen om geld maar precies wat het lijkt: een gesprek in het Engels. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Wat er van de kloosters over is

Dat er hier monniken wonen, is minder vanzelfsprekend dan het lijkt.

Onder de Rode Khmer is het boeddhisme tussen 1975 en 1979 vrijwel uitgeroeid. Kloosters werden opslagplaatsen, gevangenissen of varkensstallen; beelden werden vernield en teksten verbrand.

Van de naar schatting zestigduizend monniken in het land overleefden er enkele duizenden. Wie niet werd gedood, moest uittreden en op het land werken.

Na 1979 is het van onderaf weer opgebouwd, met geld van dorpelingen die zelf niets hadden. Dat verklaart waarom veel Cambodjaanse tempels er nieuw en fel uitzien: ze zijn het ook.

Er zijn nu weer tienduizenden monniken. De ouderen onder hen zijn na de val van het regime opnieuw gewijd, omdat de lijn van wijdingen was doorbroken.

Twee rederijen, en het najaar

Oktober en november tellen elk 43 reizen en september 33. In juni komt hier niets langs en in juli 2.

Dat gat is de waterstand: aan het eind van de droge tijd staat de Mekong te laag, en de moesson vult hem pas vanaf juni. Het hoogste peil valt in september en oktober, precies wanneer het hier het drukst is.

Van de 92 reizen zijn er 114 van Scenic en 80 van Uniworld. Andere rederijen komen hier niet, en dat is voor de Mekong geen uitzondering: er zit maar een handvol maatschappijen op die rivier.

83 reizen duren tien tot veertien dagen en 80 vijf tot zeven. Ze vertrekken uit Ho Chi Minh City (87), Hanoi (65) en Siem Reap (42).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Ho Chi Minh City, Vietnam, Tan Chau, Vietnam, Phnom Penh, Cambodja en Siem Reap, Cambodja, met Phnom Penh en Siem Reap op alle 92 en Angkor Ban op 189.

Waar je op moet letten

• Er zijn driehonderd treden zonder schaduw; er gaat ook een tuktuk.
• Bedek schouders en knieën en trek je schoenen uit bij de tempel.
• Novicen willen Engels oefenen; dat is geen bedelen.
• Geef niets rechtstreeks aan een monnik als je een vrouw bent; leg het neer.
• Van mei tot juli vaart hier vrijwel niets.