Cruises naar Semarang

De best bewaarde Nederlandse stadswijk buiten Nederland

Er komen 98 reizen langs in Semarang en er vertrekt er geen enkele. Voor een Nederlandse bezoeker is dit een van de merkwaardigste aanloophavens in dit hele aanbod.

Op ongeveer vier kilometer van de kade ligt een wijk van een halve vierkante kilometer met vijftig gebouwen uit de negentiende en vroege twintigste eeuw, met stoepen, luiken, bovenlichten en pleisterwerk zoals je die in Nederland kent. De straten heten er nog naar wat er stond.

Dit was het bestuurlijke en zakelijke hart van de noordkust van Java, en de handelshuizen, verzekeraars en scheepvaartkantoren stonden hier bij elkaar. Er zat een gracht omheen, en de wijk wordt tot vandaag de oude stad genoemd.

Zij is lang vervallen geweest en sinds 2019 grotendeels opgeknapt. Er zitten nu cafes en winkels in, de straten zijn opnieuw bestraat en de gebouwen staan overeind, en het geheel staat op de Indonesische voordracht voor de werelderfgoedlijst.

Midden in die wijk staat een koepelkerk uit 1753, de oudste protestantse kerk van Midden-Java. De koepel is van koper en de plaatselijke naam voor het gebouw betekent eenvoudigweg bult.

Het spoorwegpaleis met duizend deuren

Aan de rand van diezelfde binnenstad staat het gebouw dat de meeste bezoekers zich achteraf herinneren.

Het is in 1907 neergezet als hoofdkantoor van de spoorwegmaatschappij die hier de eerste spoorlijn van de Indische archipel had aangelegd, in 1867, van deze stad het binnenland in. Het is gebouwd in de stijl van die jaren, met bogen, een dubbele trap en glas-in-loodramen die in Utrecht zijn gemaakt.

De naam betekent duizend deuren, en die is overdreven maar niet veel: er zitten honderden openingen in, want het is met het klimaat mee ontworpen. Hoge ramen, doorwaaiende gangen en dikke muren, zodat het binnen koel bleef zonder machines.

De geschiedenis erna is zwaar. In de oorlog is het door de bezetter als gevangenis gebruikt, met cellen in de kelders, en in oktober 1945 is er om dit gebouw dagenlang gevochten. Dat wordt er verteld en er staat een gedenkteken bij.

Het is nu een museum en het is van binnen te bezoeken. Wie een halve dag heeft, kan dit met de oude stad combineren; beide liggen dicht bij elkaar en dicht bij de kade.

De grootste boeddhistische tempel ter wereld, op drie uur rijden

De bekendste excursie hiervandaan gaat niet over deze stad maar over wat er honderd kilometer landinwaarts ligt.

Daar staat een tempel uit de negende eeuw die is opgebouwd uit ongeveer twee miljoen blokken steen, in negen terrassen die je rondgaat terwijl je omhoog klimt. Aan de wanden lopen ruim twee kilometer aan reliefs, en boven staan tientallen klokvormige stoepa's met beelden erin.

Hij is eeuwenlang onder de as en de begroeiing verdwenen geweest en in 1814 herontdekt. De restauratie heeft in de jaren zeventig en tachtig jaren geduurd, waarbij het hele bouwwerk steen voor steen is gedemonteerd en opnieuw gezet.

Reken op een lange dag: heen en terug is vijf tot zes uur rijden, en dan wil je er twee uur zijn. Dat past bij een aanloop van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat en niet bij een korte stop.

Op ongeveer dezelfde afstand ligt een hindoeistisch tempelcomplex uit dezelfde eeuw, met scherpe torens die tot zevenenveertig meter reiken. Sommige excursies doen beide, en dat is dan een dag van twaalf uur. Wij hebben de afstanden, rijtijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

De vloot van 1416 en de tempel die eruit voortkwam

Aan de zuidkant van de stad staat een Chinese tempel op de plek waar in 1416 een vloot aan land kwam.

Die vloot werd geleid door een Chinese admiraal die moslim was en die in opdracht van de keizer zeven grote reizen door Azie en tot aan Oost-Afrika heeft gemaakt, met schepen die vele malen groter waren dan alles wat er in Europa voer. Een van zijn stuurlieden werd hier ziek en bleef achter.

Uit die aanwezigheid is een Chinese gemeenschap gegroeid die hier nog altijd woont, en de tempel is haar middelpunt. Hij is Chinees van vorm en er wordt zowel boeddhistisch als islamitisch aan die admiraal gedacht, en dat is een combinatie die je zelden ziet.

De keuken van deze stad komt uit diezelfde vermenging voort. De plaatselijke lekkernij is een gefrituurde rol met bamboescheuten en garnalen erin, Chinees van herkomst en Javaans van smaak, en die wordt overal op straat verkocht.

Er wordt 11 maanden per jaar aangelegd. januari telt drieentwintig aanlopen en februari twintig; dat is het regenseizoen, maar het is ook de tijd dat de schepen in dit deel van de wereld varen.

Een stad die zakt

Er is iets aan de hand met de grond hier, en dat hoort bij een eerlijk beeld van deze plaats.

De noordkant van de stad, waar de haven en de oude wijk liggen, zakt. Op sommige plekken gaat dat met enkele centimeters per jaar, en dat is een van de snelste dalingen die er wordt gemeten.

De oorzaak is een combinatie: de bodem is jong rivierslib dat inklinkt, er wordt veel grondwater opgepompt en de zeespiegel komt tegelijk omhoog. Het gevolg is dat straten bij hoogwater onderlopen en dat er drempels en pompen zijn aangelegd.

In de oude wijk zie je het aan de gebouwen: de begane grond ligt op sommige plekken lager dan de straat, omdat de straat is opgehoogd en het huis niet. Er is een zeewering in aanbouw.

De rederijen die hier aanleggen zijn Regent Seven Seas Cruises, Oceania Cruises, Azamara Cruises en Silversea Cruises. Negenentwintig aanlopen komen van de grootste en zevenentwintig van de tweede, en dat zijn beide partijen met middelgrote schepen. Tweeentwintig reizen beginnen in Singapore en vijftien op Bali.

De prijzen lopen van tweeduizend negenenvijftig euro tot zevenentachtigduizend vierhonderdnegenendertig, en bij zestien reizen ontbreekt het bedrag. Wij hebben de vaargebieden nagerekend en die kloppen hier: de tweeendertig reizen met China doen werkelijk allemaal een Chinese of Hongkongse haven aan.

Waar je op moet letten

• De tempel ligt op honderd kilometer; dat is vijf tot zes uur rijden heen en terug.
• De oude stad ligt op vier kilometer en is met de bus of taxi zo te doen.
• Er vertrekt hier niets. De vertrekhavens zijn Singapore en Bali.
• Januari en februari zijn het drukst, en dat is het regenseizoen.
• Neem contant geld en water mee. Het is hier warm en vochtig.
• Bij hoogwater kunnen straten onderlopen in het lage deel bij de haven.