Het punt ligt veertig meter van de gelijknamige stad in Portugal

Er komen 26 reizen langs in Santarem en er vertrekt er geen enkele. Het land bij dit record is Brazilie en het punt op de kaart ligt in Portugal.

Het staat op negenendertig graden noord en bijna negen graden west, en dat is veertig meter van het centrum van een Portugese stad met precies dezelfde naam. Van de Braziliaanse stad is dat vijfenzestighonderdvijfennegentig kilometer, met de Atlantische Oceaan ertussen.

Anders dan bij de meeste naamsverwisselingen die wij hebben gevonden, is deze niet toevallig. De Braziliaanse stad is in de achttiende eeuw naar de Portugese genoemd, zoals wel meer plaatsen in dat land; de geocodeerder heeft dus de moederstad gekozen.

Dat het om Brazilie gaat, staat buiten kijf. De reizen dragen Manaus, Parintins, Alter do Chao en Boca de Valeria, en dat is de Amazone.

Alle drieendertig reizen dragen bovendien de westelijke Middellandse Zee als vaargebied, en alle drieendertig dragen Manaus. Wij hebben op die pagina laten zien waar die tag vandaan komt; er is hier geen Middellandse Zee.

Vijf maanden, en januari draagt bijna de helft

Er wordt 5 maanden per jaar aangelegd, van oktober tot en met maart.

januari telt dertien aanlopen, februari acht en november zeven. Van april tot en met september komt er niets.

Dat is het waterpeil. Deze stad ligt zevenhonderd kilometer de rivier op, en in de tweede helft van het jaar zakt het water zo ver dat de vaargeul voor zeeschepen te ondiep wordt.

Bij acht van de drieendertig reizen ontbreekt de prijs. De bedragen lopen van vierduizend negenenvijftig euro tot achtentachtigduizend euro, en dat laatste is een wereldreis die hier onderweg aanlegt.

Negen reizen vertrekken uit Miami en vijf uit Fort Lauderdale. Er zijn acht rederijen en de grootste heeft er tien.

De tweede samenvloeiing van twee kleuren water

Bij Manaus komen twee rivieren van verschillende kleur samen, en dat is de bekendste bezienswaardigheid van de Amazone. Hier gebeurt hetzelfde, en vrijwel niemand weet dat.

Voor deze stad mondt een zijrivier uit die helder en blauwgroen is, tegen het grijsbruine water van de hoofdstroom. Die twee lopen kilometers naast elkaar door zonder te mengen, met een scherpe grens ertussen.

Het verschil is dezelfde oorzaak als bij Manaus: verschil in temperatuur, in stroomsnelheid en in wat er in het water zweeft. De ene rivier komt van een oud, uitgespoeld plateau en voert nauwelijks slib; de andere komt van de Andes en voert het wel.

Je ziet het vanaf het schip bij het binnenvaren en er varen boten naartoe. Het is minder druk dan de bekendere versie stroomopwaarts.

Die heldere zijrivier heeft nog een gevolg: er zijn stranden van wit zand. Op vijfendertig kilometer westelijk ligt een dorp aan een baai die in het droge seizoen een strand van honderden meters droogvalt.

De rubberstad die Henry Ford liet bouwen

Aan diezelfde zijrivier ligt iets waarvan de meeste bezoekers niet weten dat het er is.

In 1927 kocht de Amerikaanse autofabrikant Henry Ford hier een gebied van ongeveer tienduizend vierkante kilometer om zelf rubber te gaan produceren, omdat hij niet afhankelijk wilde zijn van de Britse plantages in Azie. Hij liet er vanaf 1928 een complete Amerikaanse stad neerzetten met houten huizen, een ziekenhuis, een watertoren en een golfbaan.

Het is volledig mislukt. Rubberbomen die in hun eigen streek dicht op elkaar worden gezet, worden ziek; in het wild staan zij verspreid en juist daardoor blijven zij gezond. Daar kwam bij dat de arbeiders in opstand kwamen tegen het Amerikaanse eten, het alcoholverbod en de werktijden.

Ford heeft het gebied in 1945 voor een fractie van zijn investering aan Brazilie teruggegeven. Hij is er zelf nooit geweest.

De houten huizen, de watertoren en de fabriekshallen staan er nog, deels bewoond en deels overwoekerd. Het ligt ongeveer honderdtachtig kilometer stroomopwaarts en is dus geen aanloopexcursie, maar het tweede en kleinere dorp dat hij liet bouwen ligt op dertig kilometer van deze stad.

De zuidelijken die na 1865 hierheen kwamen

Er is nog een Amerikaanse geschiedenis aan deze stad verbonden, en die is ouder.

Na afloop van de Amerikaanse Burgeroorlog in 1865 vertrokken enkele duizenden zuiderlingen uit de Verenigde Staten, omdat zij niet onder het nieuwe bestuur wilden leven. De Braziliaanse keizer bood hun land aan, onder meer omdat de slavernij daar nog bestond.

De meesten kwamen in Sao Paulo terecht, maar een groep van enkele honderden vestigde zich vanaf 1867 hier. Zij probeerden katoen en suikerriet te verbouwen op grond waar dat niet lukte; velen zijn gestorven of teruggegaan.

Er zijn er gebleven, en hun namen komen in deze streek nog voor. Voor een Braziliaanse rivierstad is dat een ongewone stamboom.

Wat je in de stad zelf vindt is een markt aan de waterkant, een fort uit de achttiende eeuw en een museum met keramiek van het volk dat hier voor de Portugezen woonde; dat aardewerk geldt als het fijnste van het Amazonegebied. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• De coordinaten liggen in Portugal, veertig meter van de stad waar deze naar is genoemd.
• De westelijke Middellandse Zee klopt niet; die komt van het Manaus-record.
• Van april tot en met september komt hier niets; dan staat het water te laag.
• De samenvloeiing hier is minder druk dan die bij Manaus.
• De rubberstad ligt honderdtachtig kilometer verderop; het kleinere dorp op dertig.
• Bij acht reizen ontbreekt de prijs. Vraag die op.