Cruises vanuit Salvador

Tweehonderd jaar de hoofdstad

Er komen 301 reizen langs in Salvador en er vertrekken er 44. Deze stad is van 1549 tot 1763 de hoofdstad van Brazilië geweest, tweehonderdveertien jaar, en dat is langer dan Rio de Janeiro het is geweest.

De Portugezen kozen de plek om de baai: de Baía de Todos os Santos is met ruim duizend vierkante kilometer de grootste baai van het land en bood een beschutte ankerplaats voor de vloot die op Lissabon voer.

Vanaf hier werd de suiker verscheept. De kuststrook van Bahia bleek geschikt voor riet, en suiker was in de zestiende en zeventiende eeuw het product waar Brazilië aan verdiende.

Toen in het zuiden goud werd gevonden, verschoof het zwaartepunt. In 1763 verhuisde het bestuur naar Rio de Janeiro, dichter bij de mijnen, en Salvador werd een provinciestad.

Dat verval heeft de stad bewaard: er is in de eeuwen daarna weinig gesloopt. Het koloniale centrum staat sinds 1985 op de Werelderfgoedlijst.

Een plein dat naar een schandpaal heet

Het historische hart heet Pelourinho, en die naam betekent schandpaal.

Op dit plein stond de paal waaraan tot slaaf gemaakte mensen in het openbaar werden gegeseld. Dat is niet een detail uit de marge van de geschiedenis van deze stad maar de kern ervan.

Brazilië heeft van alle bestemmingen in de trans-Atlantische slavenhandel de meeste mensen ontvangen, naar schatting bijna vijf miljoen van de ruim twaalf miljoen die zijn weggevoerd. Bahia was daarbij een van de twee belangrijkste aankomstgebieden.

Het land schafte de slavernij in 1888 af, als laatste van het westelijk halfrond. Salvador geldt vandaag als een van de steden met de grootste zwarte bevolking buiten Afrika.

Het plein is nu opgeknapt en vol muziek, en die twee dingen staan naast elkaar. Er zijn rondleidingen die de geschiedenis erbij vertellen; die zijn de moeite waard.

Goden die zich als heiligen voordeden

In Salvador wordt candomblé beleden, en de vorm die dat geloof heeft gekregen komt voort uit verbod.

Wie hierheen werd gebracht, kwam vooral uit West-Afrika, uit gebieden waar de orixás werden vereerd: krachten die elk een eigen kleur, dag, gerecht en karakter hebben. Dat geloof was verboden en werd vervolgd.

De uitweg was om elke orixá naast een katholieke heilige te zetten. Wie voor het altaar van de heilige Barbara knielde, kon Iansã bedoelen; achter de heilige Jorge ging Ogum schuil.

Dat is niet zomaar een dekmantel geworden maar een eigen vorm. In de kerk van Bonfim, op een heuvel buiten het centrum, hangen duizenden gekleurde linten aan de hekken die met drie knopen worden vastgemaakt, één wens per knoop, en die gewoonte komt uit beide tradities tegelijk.

Hetzelfde geldt voor capoeira, dat als spel werd gebracht zodat het als gevechtskunst niet opviel. Het was tot in de jaren dertig van de vorige eeuw strafbaar.

Een lift die de stad in tweeën deelt

Salvador ligt op twee niveaus, en dat verschil is bijna zeventig meter.

Beneden ligt de haven met de markt en de kades, boven op de klifrand het bestuurlijke en kerkelijke centrum. Wie van het ene naar het andere wilde, moest eeuwenlang klimmen of zich laten dragen.

In 1873 is er een lift geopend die de twee verbindt: vier cabines in twee torens, tweeënzeventig meter, in ongeveer twintig seconden. Het was een van de eerste stadsliften ter wereld en hij rijdt nog steeds.

Hij vervoert tienduizenden mensen per dag en kost een fractie van een euro. Voor bezoekers is het meteen de handigste manier om vanaf de kade in het oude centrum te komen.

Beneden staat de Mercado Modelo, een oude douaneloods die nu een markthal is. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

November draagt een derde

November telt 84 reizen, januari 46 en oktober 28. Van mei tot en met september komt hier niets langs.

Die ene maand is goed voor bijna veertig procent van het jaar, en dat komt niet door het weer maar door de verhuizing van de vloot. In november varen de schepen van Europa naar Zuid-Amerika voor het zuidelijke zomerseizoen, en Salvador ligt op die route.

Dat zie je terug in de cijfers: 139 van de 301 reizen duren vijftien dagen of langer, en er vertrekken er 29 uit Barcelona en 16 uit Marseille. Die reizen steken de oceaan over.

Daarnaast is er een binnenlandse markt: 31 reizen vertrekken uit Sao Paulo en 24 uit Salvador zelf, en dat zijn korte reizen langs de Braziliaanse kust. Die verklaren de lage vanafprijs van €329.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Maceio, Rio de Janeiro, Barcelona en Casablanca, Marokko, met Rio de Janeiro op 164 en Maceio op 135. De rederijen zijn MSC Cruises, Costa Cruises, Hurtigruten Expeditions en SwanHellenic, waarbij MSC er 170 heeft en Costa 32.

Waar je op moet letten

• De lift brengt je van de kade naar het oude centrum in twintig seconden.
• Laat waardevolle spullen aan boord; dit is een grote stad met armoede.
• Blijf in het opgeknapte deel van het historische centrum.
• Acarajé wordt op straat gebakken in palmolie; dat is de streeksnack.
• Van mei tot september komt hier niets langs.