De kade ligt tachtig kilometer van de stad

Het schip ligt niet in de stad: de kade ligt in Santos, tachtig kilometer zuidelijker aan de kust.

Sao Paulo zelf ligt op een plateau van achthonderd meter hoogte, achter een steile bergrand. Die rand, de Serra do Mar, was eeuwenlang de reden dat de stad klein bleef: alles moest op muildieren omhoog.

In 1867 kwam er een spoorlijn die het hoogteverschil met kabels en stationaire machines overwon. Daarna ging het hard, want de koffie uit het binnenland kon eindelijk naar zee.

De rit van de kade naar het centrum duurt anderhalf uur, meer bij spits. Voor een aanlegdag is dat een overweging: heen en terug ben je drie tot vier uur onderweg.

Santos zelf is de moeite waard en ligt naast het schip.

Gebouwen die overhellen

Aan de boulevard van Santos staan tientallen flatgebouwen die zichtbaar scheef staan.

Ze zijn in de jaren vijftig en zestig gebouwd op zand, met funderingen die niet tot de vaste laag reikten omdat dat toen niet verplicht was. Daaronder zit klei die onder gewicht langzaam samendrukt.

Het zakken ging ongelijk, en dat is te zien: sommige gebouwen wijken meer dan anderhalve meter uit het lood over hun hoogte. Van een afstand lijkt de hele rij naar één kant te leunen.

Ze zijn niet onveilig; de constructie zelf is intact en er zijn er die met vijzels zijn rechtgezet, wat per gebouw miljoenen kost. Bewoners wonen er gewoon.

Verder heeft Santos de langste strandtuin ter wereld, ruim vijf kilometer aaneengesloten groen tussen boulevard en zand.

De grootste Japanse gemeenschap buiten Japan

In Sao Paulo ligt een wijk waar de straatnaamborden tweetalig zijn en er rode lantaarns hangen.

De Japanse migratie begon in 1908, toen het schip Kasato Maru met bijna achthonderd landverhuizers in Santos aankwam. Zij kwamen voor de koffieplantages, onder contracten die veel zwaarder uitpakten dan beloofd.

Er zijn er in de decennia erna honderdduizenden gevolgd. Vandaag telt Brazilië naar schatting anderhalf tot twee miljoen mensen van Japanse afkomst, de grootste gemeenschap buiten Japan zelf.

In de wijk Liberdade staan Japanse supermarkten, boekhandels en tempels naast Koreaanse en Chinese zaken. Er is op zondag een markt.

Wat er wordt gegeten is niet de Japanse keuken zoals die in Tokio is, maar een variant die honderd jaar apart is doorontwikkeld. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Een stad zonder reclameborden

Sao Paulo heeft in 2007 iets gedaan wat geen andere miljoenenstad had gedaan.

De gemeenteraad verbood vrijwel alle buitenreclame: billboards, lichtbakken, reclame op bussen en op gevels. Binnen een jaar zijn er meer dan vijftienduizend borden weggehaald.

De aanleiding was visuele vervuiling, en het effect was dat er gebouwen tevoorschijn kwamen die decennialang achter doeken hadden gezeten. Er kwamen ook krotten in beeld die niemand had gezien.

De maatregel is grotendeels blijven staan, met versoepelingen. In de plaats van reclame is er muurschildering gekomen; de stad geldt nu als een van de belangrijkste plekken voor straatkunst ter wereld.

Met bijna twaalf miljoen inwoners in de stad en ruim twintig miljoen in de agglomeratie is dit de grootste stad van het zuidelijk halfrond.

Koffie die door deze haven ging

Santos is een eeuw lang de belangrijkste koffiehaven ter wereld geweest.

Op het plateau achter de bergrand bleek de rode aarde uitzonderlijk geschikt voor koffie. Vanaf het midden van de negentiende eeuw werd daar op grote schaal aangeplant, eerst met slavenarbeid en na 1888 met Italiaanse, Japanse en Spaanse landverhuizers.

Alles ging via deze kade. Op het hoogtepunt liep een groot deel van de wereldproductie hier het schip in, en de prijs die in Santos werd afgesproken bepaalde wat de koffie elders kostte.

Het handelsgebouw uit 1922 staat er nog, met een zaal waarin de makelaars zaten, een glas-in-loodkoepel en een parketvloer van zeven houtsoorten. Er zit nu een museum in met een koffieproeverij.

In dezelfde stad speelde Pele bijna twee decennia bij de plaatselijke club. Het stadion staat op tien minuten van het centrum en er is een museum aan hem gewijd.

De zuidelijke zomer, en korte reizen

Maart en januari tellen elk 77 reizen, februari 70 en december 63. Van mei tot en met september komt hier niets langs.

Dat halve jaar zonder aanbod is de Braziliaanse winter, wanneer de vloot terug is naar het noordelijk halfrond. Het is hier dan bovendien vijftien tot twintig graden en grijs.

156 van de 6 reizen duren vijf tot zeven dagen en 101 minder dan vijf.

Dit is een binnenlandse markt: 160 reizen beginnen hier, en de rest komt uit Buenos Aires (41), Itajai (27) en Salvador (20).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Montevideo, Rio de Janeiro, Buenos Aires en Punta del Este, met Buenos Aires op 139 en Rio de Janeiro op 118. De rederijen zijn Oceania Cruises en P&O Cruises, waarvan MSC er 236 heeft en Costa 92.

Waar je op moet letten

• De stad is anderhalf uur rijden; Santos ligt naast het schip.
• Laat waardevolle spullen aan boord.
• De reizen hier zijn kort; vijf nachten of minder is de regel.
• Het is hier zuidelijk zomer als het bij ons winter is.
• Van mei tot september komt hier niets langs.