Cruises vanuit Port Elizabeth (Gqeberha)

De baai aan het begin van de Tuinroute

Er komen 153 reizen langs in Port Elizabeth, dat sinds 2021 officieel Gqeberha heet, aan de zuidkust van Zuid-Afrika.

De naamswijziging maakt deel uit van een reeks waarbij plaatsnamen uit de koloniale tijd zijn vervangen door namen uit de talen van het gebied. Gqeberha is de Xhosa-naam voor de rivier de Baakens die door de stad loopt; de klik aan het begin is een medeklinker die in het Nederlands niet bestaat. In vaarschema's, op vliegtickets en in het spraakgebruik komt de oude naam nog volop voor.

De rederijen zijn Cunard, Costa Cruises, TUI Cruises Mein Schiff en AIDA. De schepen zijn Costa Deliziosa, Mein Schiff 5, Arcadia en Queen Anne.

Wat er verder op dezelfde reizen staat is Kaapstad, Zuid-Afrika, Port Louis, Mauritius, Durban, Zuid-Afrika en Singapore. Dat rijtje verraadt wat voor reizen dit zijn: lange routes tussen Europa en Azië die om Afrika heen varen, en de rondjes rond Zuid-Afrika en de Indische Oceaan.

Er beginnen ook 2 reizen hier, vanaf €1.345 per persoon. De kade ligt in de handelshaven, op een kwartier lopen van het strandgebied en tien minuten rijden van het centrum.

Wat de stad is

Gqeberha heeft ruim een miljoen inwoners en is de vijfde stad van het land, gebouwd rond Algoa Bay.

De stad is in 1820 gesticht toen vierduizend Britse kolonisten hier aan land werden gezet om de oostgrens van de kaapkolonie te bevolken. De naam Port Elizabeth komt van de vrouw van de gouverneur, die kort daarvoor was overleden.

Van die tijd staan er nog gebouwen: het Donkin Reserve op de heuvel met een piramide als gedenkteken en een vuurtoren, en een rij victoriaanse huizen eromheen. Vanaf daar loopt een route met vijftig markeringen door het historische deel.

De stad heeft ook een zwaar recenter verleden. Dit was een van de brandpunten van het verzet tegen de apartheid, en in de townships Zwide en New Brighton staat het Red Location Museum, gebouwd op de plek waar dat verzet zich concentreerde. Steve Biko is in 1977 in hechtenis in deze stad zwaar mishandeld en kort daarna overleden; zijn graf ligt in King William's Town, op anderhalf uur rijden.

Wat de stad verder heeft is strand. De baai heeft een reeks stranden met blauwe vlag, en het water is warmer dan aan de Kaapse kant omdat de Agulhasstroom hier warm water langs de kust brengt.

Wildparken binnen een dagbezoek

Dit is de reden dat schepen hier aanleggen: het is een van de weinige cruisehavens ter wereld waar een safari op een dag te doen is.

Addo Elephant Park ligt op een uur rijden en is met ruim 1.600 vierkante kilometer het derde park van het land. Het is in 1931 opgericht toen er nog elf olifanten over waren; nu lopen er meer dan zeshonderd. Alle vijf de grote diersoorten zijn er aanwezig, en het park is malariavrij, wat het aantrekkelijker maakt dan de parken in het noorden.

De olifanten hier zijn gewend aan voertuigen en komen tot vlakbij de weg, vooral bij de drinkplaatsen in de droge maanden.

Wat Addo daarnaast heeft is een mestkever met een eigen verkeersbord: de vlaktebrommer die mest van olifanten verrolt en die beschermd is; de regel is dat je voor hem uitwijkt.

Dichterbij liggen kleinere privéreservaten op een half uur, waar de kans om alle dieren te zien groter is en de ervaring minder ongerept.

Reken bij een safari op een vroege start. De dieren zijn actief bij zonsopgang en in de late middag; midden op de dag liggen ze in de schaduw en zie je minder.

De kust en de Tuinroute

Gqeberha ligt aan het oostelijke einde van de Tuinroute, de kuststrook naar Kaapstad die tot de bekendste autoroutes ter wereld hoort.

Jeffreys Bay ligt op een uur en is een naam in de surfwereld: de golf daar, Supertubes, geldt als een van de beste rechtse golven die er zijn, en het wereldkampioenschap komt er jaarlijks langs.

Tsitsikamma begint op twee uur en heeft een kust met kliffen, hangbruggen over een riviermond en het bos waar de bungeesprong van Bloukrans is: 216 meter, een van de hoogste ter wereld vanaf een brug.

In de baai zelf leven bruinvissen en dolfijnen; Algoa Bay heeft een van de grootste populaties bultruggedolfijnen van het land. Van juni tot november trekken de bultrugwalvissen langs, en er zijn boottochten die daarop varen.

Op de eilanden voor de kust broedt de Afrikaanse pinguïn. Die kolonie op St Croix was tot voor kort de grootste ter wereld en is sterk teruggelopen; de soort is inmiddels als ernstig bedreigd aangemerkt.

Wie liever binnen blijft: het Nelson Mandela Bay Stadium is voor het wereldkampioenschap voetbal van 2010 gebouwd, en het aquarium bij Bayworld heeft een kleine verzameling.

Wanneer de schepen komen

Er zijn 8 maanden met aanlopen, met januari als drukste maand.

Het seizoen loopt van november tot april, want dat is de zuidelijke zomer. In die maanden is het tweeëntwintig tot achtentwintig graden en zit de meeste regen erin; deze kust heeft neerslag verspreid over het hele jaar, anders dan de Kaap die een winterregengebied is.

In de Zuid-Afrikaanse winter, van mei tot september, komt hier weinig. Het is dan achttien tot tweeëntwintig graden overdag en fris in de nacht, en dat is voor een safari de beste tijd omdat de begroeiing dun is en de dieren bij het water komen. Alleen: er ligt dan nauwelijks aanbod.

De wind is de constante factor. Gqeberha heet de Windy City, en dat is verdiend: er staat vrijwel dagelijks een stevige bries uit het zuidwesten of het oosten.

Voor Nederlanders geldt geen visumplicht voor een kort verblijf, wel de eis van twee lege pagina's in het paspoort en een geldigheidsduur van dertig dagen na vertrek.

Betalen gaat met de rand en overal met kaart; de prijzen zijn naar Europese maatstaven laag. Fooien van tien tot vijftien procent zijn hier gebruikelijk, ook bij een gids.

Blijf bij het rondlopen in de gebieden waar bezoekers komen en neem 's avonds een taxi. Dat is hier geen overdreven voorzichtigheid maar het advies dat de stad zelf geeft.