Cruises naar Panamakanaal

Een dag varen door een waterberg

Er komen 176 reizen langs bij het Panamakanaal. Dit is geen haven maar een doorvaart, en op de meeste van die reizen is het de dag waar de hele route om is opgezet.

Waar ligt het Panamakanaal precies? Tussen Colón aan de Atlantische kant en Panama-Stad aan de Grote Oceaan, dwars door het smalste stuk van Midden-Amerika. Op een kaart lijkt de doorvaart van oost naar west te gaan, maar door de bocht in de landengte vaar je van de Atlantische Oceaan naar de Grote Oceaan juist naar het zuidoosten.

Wat er gebeurt is dit: het schip wordt in drie stappen vijfentwintig en een halve meter omhoog geschut naar het Gatunmeer, vaart daar tachtig kilometer overheen, en wordt aan de andere kant weer omlaag gebracht naar zeeniveau.

Die hoogte is de kern van het ontwerp. Er is niet door de landengte heen gegraven op zeeniveau, want dan zou het werk twee keer zo lang hebben geduurd; in plaats daarvan is een rivier afgedamd tot een meer waar de schepen overheen varen.

De doorvaart duurt acht tot tien uur van het ene naar het andere zeegat. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Cartagena, Miami, Colón en Limón.

De rederijen zijn Oceania Cruises, Windstar Cruises, Norwegian Cruise Line en Regent Seven Seas Cruises.

Wat het gekost heeft

De Fransen begonnen in 1881 onder leiding van Ferdinand de Lesseps, die het Suezkanaal had aangelegd, en zij zijn erop stukgelopen.

Hun plan was een kanaal op zeeniveau, zoals in Egypte. Dat werkte hier niet: er lag een bergrug in de weg, de Chagres-rivier zwol bij regen razendsnel op, en de grond in de Culebra-doorgang schoof telkens terug de geul in.

Wat de doorslag gaf was ziekte. Aan gele koorts en malaria zijn tussen 1881 en 1889 naar schatting twintigduizend arbeiders overleden; het bedrijf ging failliet en de zaak leidde in Frankrijk tot een politiek schandaal.

De Verenigde Staten namen het in 1904 over, na Panama te hebben gesteund bij de afscheiding van Colombia en in ruil daarvoor de kanaalzone in beheer te hebben gekregen.

Zij deden eerst iets anders: de arts William Gorgas liet de muggen bestrijden met drooglegging, olie op stilstaand water en klamboes. Dat halveerde de sterfte en maakte het werk mogelijk.

Het kanaal ging open op 15 augustus 1914, twee weken na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, waardoor de opening nauwelijks nieuws was. Het totale dodental over beide bouwperioden wordt geschat op bijna achtentwintigduizend.

Hoe het schutten in zijn werk gaat

Aan elke kant liggen sluizen, en het is de moeite waard om te weten wat je ziet.

De oude sluizen uit 1914 zijn drieëndertig meter breed en driehonderdvijf meter lang. Een schip dat daar precies in past heet een panamax, en de afmetingen van duizenden schepen zijn een eeuw lang door die maat bepaald.

Er wordt niet op eigen kracht gevaren. Kleine elektrische locomotieven op tandradsporen langs de sluiswand, mules genoemd, houden het schip met kabels in het midden; er is aan elke kant vaak minder dan een halve meter speling.

Sinds 2016 zijn er nieuwe sluizen naast de oude, vijfenvijftig meter breed en vierhonderdzevenentwintig lang, voor de grotere schepen. Daar worden geen locomotieven gebruikt maar sleepboten, en er zijn spaarbekkens die een deel van het water hergebruiken.

Elke schutting verbruikt honderden miljoenen liters zoet water uit het meer, en dat water gaat naar zee. Bij droogte is dat een probleem: in 2023 en 2024 moest het aantal doorvaarten worden beperkt omdat het meer te laag stond.

De tol wordt per schip berekend. Voor een groot cruiseschip loopt dat op tot enkele honderdduizenden dollars per doorvaart, en de duurste passages zijn op een veiling voor een voorrangsplaats verkocht.

Wat je onderweg ziet

De dag begint vroeg, want de eerste schutting is meestal bij zonsopgang.

Vanaf de Atlantische kant ga je door de Gatun-sluizen in drie trappen omhoog. Daarna vaar je het Gatunmeer op, dat bij de aanleg is ontstaan door de Chagres af te dammen en dat toen het grootste kunstmatige meer ter wereld was.

Dat meer heeft heuveltoppen die nu eilanden zijn. Op een daarvan, Barro Colorado, zit sinds 1923 een onderzoeksstation dat tot de belangrijkste tropische biologische stations ter wereld hoort.

Aan het einde van het meer komt de Culebra-doorgang, veertien kilometer door de waterscheiding, met wanden die tot honderdvijftig meter oplopen. Dit is het stuk waar de Fransen op zijn vastgelopen en waar nog altijd grondverschuivingen voorkomen.

Daarna volgen de Pedro Miguel- en de Miraflores-sluizen, en dan lig je in de Grote Oceaan bij Panama-Stad, met een skyline die je op deze plek niet verwacht.

Sta bij de sluizen aan de zijkant of vooraan. Op veel schepen wordt de doorvaart de hele dag becommentarieerd door een gids die aan boord is gekomen.

Twee soorten reizen

Er is een onderscheid dat je bij het boeken moet maken, want het is er niet altijd duidelijk.

Een volledige doorvaart gaat van oceaan naar oceaan, in één dag, en eindigt aan de andere kant. Dat is de klassieke reis en die duurt in de regel veertien dagen of langer, van bijvoorbeeld Fort Lauderdale naar Los Angeles.

Een gedeeltelijke doorvaart gaat door de sluizen aan de Atlantische kant naar het Gatunmeer, keert daar om en vaart dezelfde weg terug. Dat is een dagtocht vanuit een Caribische haven, en je ziet dan de Culebra-doorgang en de Pacifische sluizen niet.

Beide staan in de brochures als Panamakanaal. Kijk dus naar de route en niet naar de naam.

Wat er ook is: reizen die alleen in Colón of Panama-Stad aanleggen en het kanaal helemaal niet doorvaren. Dan is er een excursie naar het bezoekerscentrum bij de sluizen, waar je vanaf een tribune schepen ziet schutten.

Voor wie het kanaal als doel heeft, is de volledige doorvaart de enige die dat waarmaakt.

Wanneer de schepen komen

Januari telt 56 reizen, december 32 en november 23. Van mei tot en met september komt hier vrijwel niets langs.

Dat is geen kwestie van het kanaal maar van de vloot. De schepen varen in de noordelijke winter tussen de Caribische Zee en de westkust van Amerika, en in het najaar en voorjaar verplaatsen ze zich; die verplaatsingsreizen gaan door het kanaal.

Het weer is hier het hele jaar zesentwintig tot tweeëndertig graden met hoge luchtvochtigheid. Het droge seizoen loopt van half december tot april; daarbuiten regent het vrijwel dagelijks, meestal in de middag.

Neem regenkleding mee die luchtig is, en zonnebrand: op het dek is er weinig schaduw en de doorvaart duurt de hele dag.

De doorvaart begint vroeg. Op veel schepen wordt het ontbijt eerder geserveerd en wordt er omgeroepen wanneer de eerste sluis in zicht komt; op sommige is het voorste dek die dag opengesteld.

Er kan vertraging zijn. Een schip vaart op een gereserveerd tijdslot en als er onderhoud is of als een sluis uitvalt, schuift alles op; dat is de reden dat er na een kanaaldag zelden een strakke haventijd staat.

Panama gebruikt de Amerikaanse dollar naast de balboa, die daaraan gelijk is. Wie aan land gaat in Colón of Panama-Stad heeft dus geen wisselgeld nodig.