Cruises naar Mohacs

De slag die Hongarije heeft veranderd

Er komen 343 reizen langs in Mohács en er vertrekt er geen enkele. Alle 334 doen ook Boedapest aan; dit ligt op de Donau bij de zuidgrens van Hongarije.

Het plaatsje telt ongeveer zeventienduizend inwoners en is in Hongarije bij iedereen bekend om één datum: 29 augustus 1526.

Op die dag stond het Hongaarse leger hier tegenover dat van de Ottomaanse sultan Süleyman. Het gevecht duurde ongeveer twee uur en eindigde in een volledige nederlaag; de koning verdronk op de vlucht in een beek, twintig jaar oud en zonder erfgenaam.

Daarmee viel de Hongaarse staat uiteen. Het land werd in drieën gedeeld: een Ottomaans deel, een Habsburgs deel en het vorstendom Zevenburgen, en die verdeling heeft anderhalve eeuw geduurd.

In het Hongaars is Mohács daardoor een woord geworden dat verder gaat dan de plaatsnaam. Het staat voor een nederlaag waar je niet meer van herstelt, en het wordt in die betekenis nog gebruikt.

Een gedenkplaats met houten grafpalen

Op het slagveld, een paar kilometer buiten de plaats, is in de jaren zeventig een gedenkpark aangelegd dat anders is dan een monument.

Er staan meer dan honderd houten palen in de grond, uitgesneden als figuren: krijgers, paarden, gezichten. Ze verwijzen naar de kopjafa, de houten grafpalen die in delen van Hongarije op begraafplaatsen staan in plaats van stenen.

De palen staan op de plek waar in 1975 een massagraf is gevonden met resten van meer dan vijftienhonderd gesneuvelden. Ze zijn zo geplaatst dat je tussen de rijen door loopt.

Er staat weinig uitleg bij, en dat is met opzet. Het park is bedoeld als plek om doorheen te lopen, niet als tentoonstelling.

Er is een bezoekerscentrum bij gebouwd dat wel de achtergrond geeft. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Maskers die de winter verjagen

Aan het eind van de winter loopt hier een optocht rond waarbij mannen in schapenvachten en met houten maskers door de straten trekken.

De busó dragen een masker van wilgenhout met horens en een felrode of zwarte kop, een omgekeerde schapenvacht en een koebel om hun middel. Ze maken lawaai, dansen en steken aan het eind een grote strohoop op het plein in brand.

Het is een carnavalsgebruik dat het einde van de winter aankondigt en dat aan de Kroatische minderheid in deze streek wordt toegeschreven, de Šokci. Volgens de plaatselijke overlevering hebben hun voorouders zich zo vermomd om de Ottomanen weg te jagen; historisch is dat verhaal niet houdbaar, maar het wordt hier al generaties verteld.

Het feest staat sinds 2009 op de lijst van immaterieel werelderfgoed. Het valt in februari, en dan komen hier geen riviercruises langs; in februari telt deze haven 1 aanloop.

De maskers zijn het hele jaar door te zien in een museum in de plaats, waar ook wordt getoond hoe ze worden gesneden.

Elk masker is anders en wordt door de drager zelf of door een plaatselijke snijder gemaakt. Ze worden met dierenbloed of met beits roodbruin gekleurd en gaan generaties mee; een masker erven is hier iets.

Waarom het schip hier stopt

Voor de meeste passagiers is Mohács geen bestemming maar een formaliteit.

Dit is de grensplaats aan de Hongaarse kant van de Donau. Schepen die van of naar Servië en Kroatië varen, worden hier ingeklaard: de paspoorten gaan van boord en de douane komt langs.

Dat duurt een uur of langer, en veel schepen maken er een korte wandeling of een excursie van in plaats van iedereen te laten wachten. Sommige liggen er 's nachts.

Servië ligt buiten de Europese Unie, en dat verklaart de controle. Kroatië hoort er sinds 2013 bij en sinds 2023 ook bij Schengen, waardoor die grens vlotter is geworden.

155 van de 343 reizen duren tien tot veertien dagen en 166 zes tot negen; dit ligt op de lange Donau richting de Zwarte Zee.

Voorjaar en najaar

Oktober telt 61 reizen, en mei, april en september elk rond de 46. In januari komt hier niets langs en in december 5.

Die twee pieken zijn de gebruikelijke Donaukalender, met een dip in juli van 21. In deze vlakte loopt het in hoogzomer op naar vijfendertig graden en meer.

Reken ook hier op laag water in de nazomer. Bij droogte zakt het peil zo ver dat schepen op de ondiepe stukken niet verder komen; passagiers worden dan per bus verplaatst of wisselen van schip.

Ze vertrekken uit Giurgiu (82), Boedapest (81) en Passau (67). De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Budapest, Belgrado, Rousse en Novi Sad, met Belgrado op 313 en Ruse op 297.

Waar je op moet letten

• Dit is de grenspost. Reken op wachttijd voor het schip.
• Het plaatsje is klein; het slagveld ligt erbuiten.
• Het maskerfeest valt in februari, buiten het vaarseizoen.
• Hongarije heeft de forint, geen euro.
• Laag water kan de route wijzigen, vooral in de nazomer.