Cruises naar Lerwick, Scotland

Dichter bij Bergen dan bij Edinburgh

Er komen 238 reizen langs in Lerwick en er vertrekt er geen enkele. Deze plaats ligt op Shetland, en die eilanden liggen verder van Schotland af dan de meeste mensen denken.

Vanaf Lerwick is het ongeveer driehonderdvijftig kilometer naar Aberdeen en ruim driehonderd naar Bergen in Noorwegen. De poolcirkel ligt dichterbij dan Londen.

Dat is aan de plaatsnamen te horen. Shetland was tot 1469 Noors en is toen samen met Orkney als bruidsschat aan Schotland verpand; die schuld is nooit voldaan. Namen als Sandwick, Gulberwick en Voe zijn Oudnoors.

De eilandbewoners zien zichzelf ook niet zonder meer als Schots. Op de vlag staat een Scandinavisch kruis, en op de weerkaart in het gemeentehuis hangt Shetland op de plek waar het echt ligt en niet in een kadertje bij Aberdeen.

Lerwick telt ongeveer zevenduizend inwoners en is daarmee de enige echte plaats van de eilandengroep. De hele bevolking is ruim tweeëntwintigduizend.

Een dorp van vijfduizend jaar oud

Aan de zuidpunt ligt Jarlshof, en dat is geen enkele vindplaats maar een stapel van bewoning.

Er liggen resten van een nederzetting uit de late steentijd, daarbovenop bronstijdhuizen met een smederij, daarbovenop een ronde verdedigingstoren uit de ijzertijd, daarbovenop een boerderijencomplex van Noorse kolonisten en tot slot een landhuis uit de zestiende eeuw.

Samen beslaat dat ruim vierduizend jaar aan mensen die dezelfde plek koos, telkens met de stenen van hun voorgangers. Het is in 1897 blootgekomen doordat een storm het duin eraf blies.

De naam is verzonnen. Walter Scott gebruikte hem in een roman uit 1822 voor het landhuis, en die naam is aan de hele vindplaats blijven hangen; hoe de plek werkelijk heette is niet bekend.

Het ligt op ongeveer veertig minuten rijden, naast het vliegveld. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Pony's die klein bleven omdat het moest

De shetlandpony is hier ontstaan, en zijn formaat is geen fokkeuze maar een aanpassing.

Op deze eilanden groeit weinig, het waait vrijwel altijd en de winter is lang. Dieren die klein blijven hebben minder voedsel nodig en verliezen naar verhouding minder warmte; dat is de reden dat het ras nooit groter is geworden dan ongeveer een meter.

Ze zijn buitengewoon sterk voor hun maat. In de negentiende eeuw zijn er duizenden naar het vasteland gebracht om in de kolenmijnen te werken, nadat een wet had verboden vrouwen en kinderen onder de grond te laten werken.

Die dieren trokken karren in gangen waar een gewoon paard niet in kon. Veel van hen hebben hun hele leven onder de grond doorgebracht.

Op de eilanden lopen ze nu vrij op de heide. Er is een fokvereniging met een stamboek dat tot 1890 teruggaat.

Een winterfeest met een brandend schip

Eind januari wordt in Lerwick Up Helly Aa gehouden, en dat is niet de oude traditie waarvoor het doorgaat.

Een stoet van ongeveer duizend mannen met fakkels trekt door de stad achter een nagebouwd vikingschip aan, dat aan het eind op een veld in brand wordt gestoken. Daarna wordt er tot in de ochtend gedanst in de zalen van de stad.

Het feest is in deze vorm pas in de jaren tachtig van de negentiende eeuw bedacht, als nette vervanging voor een gewoonte waarbij brandende teertonnen door de straten werden gerold. De vikingtooi is er later bij gekomen, in een tijd van hernieuwde belangstelling voor het Noorse verleden.

Dat maakt het niet minder de moeite waard, maar het is een uitvinding van de negentiende eeuw en geen doorlopende lijn naar de vikingen. Tot 2023 mochten vrouwen niet in de hoofdstoet meelopen; dat is inmiddels veranderd.

Cruiseschepen komen er niet voor: in januari komt hier geen enkel schip.

Mei is de topmaand

Mei telt 55 reizen, juni 51 en augustus 42. Van november tot en met februari komt hier niets langs en in maart 6.

Dat mei bovenaan staat, komt doordat Lerwick op de route naar IJsland ligt: Reykjavik staat op 111 van de 238 reizen, en die reizen beginnen in het voorjaar.

Mei en juni zijn hier bovendien de beste maanden om te komen. De zeevogels broeden dan op de kliffen, met papegaaiduikers, jan-van-genten en drieteenmeeuwen bij elkaar, en het wordt 's nachts nauwelijks donker.

Reken op tien tot dertien graden en op wind. Bomen groeien hier vrijwel niet; wat er staat, staat in de luwte van een muur.

125 van de reizen duren vijftien dagen of langer en 89 tien tot veertien. Ze vertrekken uit Rotterdam (40), Southampton (34) en Kopenhagen (23). De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Rotterdam, Kirkwall, Southampton en Isafjordur.

Waar je op moet letten

• De kade ligt aan de plaats; het centrum is te lopen.
• Neem een winddichte jas mee, ook in juni.
• Jarlshof is veertig minuten rijden en vult een halve dag.
• Voor papegaaiduikers moet je in mei of juni komen.
• Van oktober tot maart komt hier niets langs.