Cruises vanuit Kirkwall

Een kathedraal die door Noren is gebouwd

Er komen 301 reizen langs in Kirkwall en er vertrekt er geen enkele. Midden in het stadje staat een kathedraal van rood en geel zandsteen die er niet als Schots uitziet, en dat is ze ook niet.

Orkney was eeuwenlang Noors gebied. De eilanden zijn rond het jaar 875 door Noorse vorsten ingelijfd en zijn dat gebleven tot 1468, toen ze als bruidsschat bij een huwelijk aan de Schotse kroon werden verpand.

Die bruidsschat is nooit betaald en Schotland heeft de eilanden gehouden. Er wordt hier nog altijd gezegd dat Orkney technisch gesproken teruggekocht zou kunnen worden.

De kathedraal is in 1137 begonnen, in opdracht van een Noorse graaf, en er is drie eeuwen aan gebouwd. Ze is nog steeds in gebruik en de toegang is vrij.

De naam Kirkwall komt van het Oudnoorse Kirkjuvagr, kerkbaai. Vrijwel elke plaatsnaam op deze eilanden is Noors van oorsprong.

Een schedel in een pilaar

De kathedraal is gewijd aan Magnus, en zijn verhaal is in 1919 op een merkwaardige manier bevestigd.

Magnus was rond 1100 samen met zijn neef Hakon graaf van Orkney. De twee kwamen tot een treffen op het eiland Egilsay, waar Magnus ongewapend verscheen en door de kok van zijn neef met een bijl werd gedood, met één slag op het hoofd.

Dat staat zo beschreven in de Orkneyinga-saga, een IJslandse tekst van een eeuw later. Zijn neef liet hem later heilig verklaren en zijn resten kwamen in de kathedraal die zijn eigen neef Rognvald voor hem liet bouwen.

Bij herstelwerk in 1919 is in een van de pilaren een houten kist gevonden met een skelet erin. De schedel had een gespleten wond precies waar de saga de bijlslag beschrijft.

De resten liggen er nog, opnieuw ingemetseld. Het is een van de weinige gevallen waarin een middeleeuwse sagatekst zo rechtstreeks door een vondst wordt ondersteund.

Een dorp ouder dan de piramiden

Op een half uur rijden ligt Skara Brae, en dat is de reden dat veel bezoekers hier komen.

Het is een nederzetting van acht stenen huizen die tussen ongeveer 3180 en 2500 voor Christus bewoond is geweest. Dat is ouder dan Stonehenge en ouder dan de piramiden van Gizeh.

Wat het uitzonderlijk maakt is het meubilair. Omdat er op Orkney geen bomen groeien, is alles van steen gemaakt: bedden, kasten met planken, haarden en waterbakken staan nog op hun plek.

Het dorp is eeuwenlang onder een duin bedolven geweest en in 1850 door een zware storm blootgelegd, die het zand eraf blies. Zonder die storm had niemand ervan geweten.

In dezelfde streek liggen twee steenkringen en een grafheuvel waarin Noorse kruisvaarders in de twaalfde eeuw hebben geschuild en runen in de wanden hebben gekrast; het is de grootste verzameling runeninscripties buiten Scandinavië.

Een vloot die zichzelf tot zinken bracht

Ten zuiden van Kirkwall ligt Scapa Flow, een natuurlijke rede waar op 21 juni 1919 iets gebeurde dat zijn weerga niet kent.

De Duitse hoogzeevloot lag daar geïnterneerd na de wapenstilstand, met bemanning aan boord, in afwachting van wat het vredesverdrag met de schepen zou doen. De Duitse admiraal, die dacht dat de onderhandelingen waren mislukt, gaf het bevel ze te laten zinken.

Op één ochtend werden de kleppen opengezet en zonken vierenvijftig oorlogsschepen. De meeste zijn later geborgen; enkele liggen er nog en worden bedoken.

In 1939 kwam daar een tweede geschiedenis bij: een Duitse onderzeeboot glipte de rede binnen en torpedeerde een Brits slagschip, waarbij 834 mensen omkwamen. Daarna zijn de oostelijke toegangen afgesloten met dammen.

Die dammen zijn gebouwd door Italiaanse krijgsgevangenen, en die hebben van twee golfplaten barakken een kapel gemaakt met beschilderde wanden en een smeedijzeren hek. Die staat er nog.

Mei springt eruit

Mei telt 80 reizen, juni 58 en augustus 42. In februari, november en december komt hier niets langs, in januari 2 en in oktober 3.

Dat de piek in mei valt is voor Noord-Europa opvallend. Het komt doordat Kirkwall op de route naar IJsland ligt: Reykjavik staat op 144 van de 301 reizen en Akureyri op 96, en die reizen beginnen in het voorjaar.

Mei is hier bovendien de droogste maand en de zeevogels broeden dan op de kliffen. Reken op tien tot dertien graden en op wind: op Orkney staat vrijwel altijd wind, en dat is de reden dat er geen bomen groeien.

139 van de reizen duren vijftien dagen of langer en 125 tien tot veertien. Ze vertrekken uit Southampton (58), Hamburg (44) en Reykjavik (30).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Southampton, Isafjordur, Akureyri en Belfast. De rederijen zijn Princess Cruises, Holland America Line, Seabourn en Oceania Cruises met schepen als Seabourn Venture, Caribbean Princess, Regal Princess en Rotterdam, en de goedkoopste reis begint bij €7.654 per persoon.

Waar je op moet letten

• Skara Brae kost een halve dag; boek het vooraf.
• De kathedraal ligt in het stadje en kost niets.
• Het waait hier bijna altijd; neem een winddichte jas.
• Grote schepen liggen soms voor anker; dan ga je met een tender.
• Buiten april tot september komt hier vrijwel niets.