Cruises naar Jakarta

De stad die verhuist omdat zij zinkt

Er komen 64 reizen langs in Jakarta en er vertrekt er geen enkele. Deze stad heeft een probleem dat elders ter wereld niet op deze schaal voorkomt.

Zij zakt. In het noorden van de stad, het deel dat het dichtst bij zee ligt, daalt de bodem op sommige plekken met een kwart meter per jaar, en ongeveer veertig procent van het stedelijk gebied ligt inmiddels onder zeeniveau.

De oorzaak is grondwater. Er wonen ruim tien miljoen mensen in de stad en dertig miljoen in de agglomeratie, en een groot deel daarvan pompt zijn eigen water op omdat er geen leidingnet is; het zand eronder klinkt daardoor in.

Er staat een zeewering om het noorden droog te houden en die moet telkens worden opgehoogd. Er zijn wijken waar de daken van oude huizen inmiddels op straatniveau liggen.

Dit land heeft daarom in 2022 bij wet besloten de hoofdstad te verplaatsen naar een nieuw te bouwen stad op Borneo, ruim twaalfhonderd kilometer oostwaarts. Dat is een van de grootste verhuizingen van een regeringszetel die ooit is ondernomen en de uitvoering loopt vertraging op.

Voor jou verandert dat voorlopig weinig: dit blijft de grootste stad van het land en de haven blijft waar zij is. Het is wel de achtergrond waartegen alles hier zich afspeelt.

Onder deze stad ligt Batavia

Voor Nederlandse bezoekers is dit geen willekeurige Aziatische havenstad.

Hier stond Batavia, dat in 1619 door de Oost-Indische Compagnie is gesticht nadat de bestaande stad Jayakarta was verwoest. Het is daarna ruim tweehonderd jaar het hoofdkwartier van de Compagnie in Azie geweest, het punt waar alle schepen en alle handel samenkwamen.

De man die dat deed is in Hoorn geboren, en over hem hebben wij op de pagina van die stad geschreven. Hij liet de stad aanleggen naar Nederlands model, met een rechthoekig stratenplan en grachten, omdat dat was wat hij kende.

Dat pakte hier slecht uit. De grachten stroomden in dit klimaat niet door, zij werden riool en broedplaats voor muggen, en de sterfte onder de Europese bevolking was zo hoog dat de stad in de achttiende eeuw het kerkhof van het Oosten werd genoemd; er zijn jaren geweest waarin de helft van de nieuwaangekomenen binnen een jaar stierf.

In 1808 is de oude stad daarom grotendeels afgebroken en zijn de grachten gedempt, en is het bestuur naar het zuiden verhuisd. Wat er staat is dus een restant.

Dat restant is er wel. Er staat een stadhuis uit 1710 aan een plein met kinderkopjes, met de kerkers eronder waar Diponegoro heeft vastgezeten, en er is een gracht die enkele jaren geleden is opgeknapt.

Wat er van die tijd te zien is

Het oude stadsdeel ligt op ongeveer tien kilometer van de cruiseterminal en is in een halve dag te doen.

Het stadhuis is nu het stadsmuseum en het staat vol met meubels uit de compagniestijd. Aan hetzelfde plein zit een cafe in een pand uit 1805 dat in de jaren tachtig is opgeknapt en dat een begrip is.

Er staat verder een kerk uit 1695 die door Portugese christenen is gebouwd die door de Compagnie uit Malakka waren gehaald, met een orgel uit 1701 dat nog wordt bespeeld. En er is een scheepvaartmuseum in twee pakhuizen van de Compagnie uit 1652 en 1718, waar de specerijen lagen.

Het aardigste is de oude haven zelf. Daar liggen nog altijd houten zeilschepen van het Buginese type, met hoge boegen en twee masten, en die worden met de hand geladen door mannen die over een plank lopen met zakken cement op hun rug.

Dat is geen museum maar een werkende haven, en het is een van de laatste plaatsen ter wereld waar op deze schaal met houten zeilschepen vracht wordt vervoerd. Het ligt naast dat scheepvaartmuseum.

Verder in de stad staan de grootste moskee van Zuidoost-Azie en de katholieke kathedraal recht tegenover elkaar, aan weerszijden van dezelfde straat, en zij delen bij drukte hun parkeerplaatsen. Dat wordt hier met enige trots verteld.

Het verkeer bepaalt wat er kan

Er is een ding dat elke planning hier onderuithaalt en dat is de file.

Deze stad staat in vrijwel elke ranglijst van steden met het zwaarste verkeer, en tien kilometer kan een uur duren. Er is sinds 2019 een metro, maar die bedient een klein deel van de stad.

Reken dus voor een uitstap altijd ruim, en kies een ding in plaats van drie. De cruiseterminal ligt in het havengebied ten noorden van het centrum en daar is niets.

Er wordt 8 maanden per jaar aangelegd, met januari op zestien en februari op twaalf als drukste. Van juni tot en met september komt hier niets, en dat is het droge seizoen; de piek valt juist in het natte.

Dat is voor deze streek een omgekeerd patroon en het heeft met de vaarschema's te maken, niet met het weer: dit is een stop op de lussen tussen Singapore, Bali en Australie die in de zuidelijke zomer worden gevaren.

De prijzen lopen van negenentwintighonderdachtenvijftig euro tot zevenentachtigduizend vierhonderdnegenendertig, en bij zes van de achtenvijftig reizen ontbreekt het bedrag. Tweeentwintig reizen dragen China als vaargebied, en dat hoort bij de lange lussen die Hongkong aandoen.

Praktisch

De coordinaten van dit record staan in het centrum van de stad en niet bij de kade, ongeveer tien kilometer ervandaan. Dat is klein bier vergeleken met wat wij elders in dit bestand hebben gevonden, maar het is genoeg om op een kaart de verkeerde plek aan te wijzen.

Er staat een tweede record met dezelfde naam in het bestand; dat is al samengevoegd en staat op nul reizen, dus daar hoef je niet apart op te zoeken.

Achtentwintig van de achtenvijftig reizen komen van een Amerikaanse rederij en vierentwintig van een tweede die bij hetzelfde concern hoort. Samen is dat negentig procent.

De reizen zijn middellang: er zitten veertien verschillende lengtes in van acht tot achtentwintig nachten, met zes van twaalf nachten als grootste groep. Dertien beginnen in Singapore en twaalf op Bali.

Kleed je bedekt bij bezoek aan moskeeen en houd er rekening mee dat de ramadan elk jaar opschuift. De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Singapore, Bali (Benoa), Indonesië, Semarang, Indonesië en Surabaya, Java.

Wij hebben de afstanden, rijtijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Reken ruim voor het verkeer. Tien kilometer kan een uur duren.
• Kies een uitstap in plaats van drie. Meer haal je niet.
• De oude stad is het restant van Batavia en ligt op tien kilometer.
• Aan de terminal zelf is niets. Dat is havengebied.
• Van juni tot en met september komt hier niets.
• De haven met de houten zeilschepen is geen museum maar werk in uitvoering.