Cruises naar Isafjordur

Het oudste stukje IJsland

Er komen 358 reizen langs in Ísafjörður en er vertrekt er geen enkele. De plaats ligt in de Westfjorden, het schiereiland in de noordwesthoek dat aan de rest van het land hangt via een landengte van zeven kilometer.

Dat is geologisch het oudste deel van IJsland: het gesteente hier is ongeveer zestien miljoen jaar oud, terwijl het midden van het eiland nog geen miljoen jaar telt. IJsland groeit vanuit het midden en schuift naar de randen.

Er zijn hier dan ook geen vulkanen en geen geisers. Wat je wel ziet zijn tafelbergen met vlakke toppen, uitgesleten door ijs, met steile wanden die recht in het water vallen.

De plaats zelf ligt op een zandbank die als een haak de fjord in steekt. Daardoor is de haven van nature beschut, en dat is precies de reden dat er mensen zijn gaan wonen.

Er wonen er ongeveer tweeëneenhalfduizend, en dat is voor deze streek een stad.

Een streek die leegloopt

Dit is het eerlijke deel, en het is aan de fjorden te zien.

In de Westfjorden woonden aan het begin van de twintigste eeuw ruim dertienduizend mensen; nu zijn het er nog geen zevenduizend. Hele fjorden zijn verlaten, met boerderijen waarvan alleen de fundering over is.

De oorzaak is de vis. Deze streek leefde van de kabeljauw, en toen IJsland in de jaren tachtig quota invoerde die verhandelbaar waren, verkochten kleine gemeenten hun rechten aan grote bedrijven elders. Daarmee verdween het werk.

Wat er is gebleven is toerisme, en dat is er in twintig jaar bij gekomen. Cruiseschepen zijn daar een groot deel van; op een dag met een groot schip verdubbelt het aantal mensen in de plaats.

Dat is niet zonder discussie. Er wordt in IJsland gesproken over grenzen aan het aantal aanlopen, zoals er inmiddels een aankomstbelasting per passagier is ingevoerd.

Het noordelijkste stuk waar niemand meer woont

Ten noorden van de plaats ligt Hornstrandir, een gebied van vijfhonderdtachtig vierkante kilometer waar sinds 1952 niemand meer permanent woont.

De laatste bewoners vertrokken omdat er geen weg naartoe kwam, geen elektriciteit en geen school. Sindsdien is het natuurreservaat, en er lopen geen wegen; je komt er alleen met een boot en daarna te voet.

Doordat er niet meer wordt gejaagd, is de poolvos er ongewoon tam. Dat is het enige landzoogdier dat IJsland uit zichzelf heeft bereikt, waarschijnlijk over het pakijs, en hier laat hij zich op enkele meters bekijken.

De kliffen van Hornbjarg zijn vijfhonderd meter hoog en vallen recht in zee, met honderdduizenden broedende zeevogels. In de zomer bloeit het gebied uitbundig, juist omdat er niet meer wordt begraasd.

Vanaf de haven varen boten heen; reken op een hele dag. Wij hebben de tarieven, reistijden en beschikbaarheid niet ter plaatse gecontroleerd.

Een museum in een pakhuis uit 1734

Op de punt van de zandbank staan vier houten gebouwen bij elkaar, en dat is het oudste ensemble van IJsland.

Het oudste is een pakhuis uit 1734, gebouwd door Deense handelaren die hier het monopolie hadden. IJsland was toen Deens, en de handel was bij wet aan Deense kooplieden voorbehouden; IJslanders mochten hun vis alleen aan hen verkopen, tegen de prijs die zij bepaalden.

Dat stelsel heeft ruim honderdvijftig jaar geduurd en wordt in IJsland als een van de oorzaken van de armoede in die eeuwen gezien.

In die gebouwen zit nu het streekmuseum, met de nadruk op de visserij: roeiboten, gereedschap en een verzameling accordeons, want die zijn hier het instrument bij uitstek.

Verder heeft de plaats een klein filmfestival, een muziekschool en een ziekenhuis, wat voor deze omvang veel is; het is de voorzieningenplaats voor de hele streek.

Vijf maanden, en dan is het stil

Juli telt 95 reizen, augustus 93 en juni 77. In de maanden oktober tot en met maart komt hier niets langs.

Dat is korter dan bij vrijwel elke andere haven op deze site. De reden is niet alleen het weer maar ook het licht: in december komt de zon hier achter de bergen helemaal niet boven de rand uit, en in de fjord is het dan de hele dag schemerig.

In juni en juli is het omgekeerd en wordt het nooit donker. De temperatuur komt in die maanden op tien tot dertien graden, en het kan er ook in juli hagelen.

172 van de 358 reizen duren vijftien dagen of langer en 128 tien tot veertien; dit ligt op de rondreizen om IJsland en op de tochten tussen Europa en Groenland.

Ze vertrekken uit Reykjavík (110), Southampton (64) en Kopenhagen (50).

Waar je op moet letten

• De kade ligt aan de plaats; alles is te lopen.
• Hornstrandir kost een hele dag en gaat alleen per boot.
• Neem laarzen en regenkleding mee; het weer wisselt per uur.
• Er zijn hier geen vulkanen; dit is het oudste deel van IJsland.
• Alleen van mei tot september komen hier schepen.