Cruises naar Hammerfest

Een zuil die het einde van een meting markeert

Er komen 598 reizen langs in Hammerfest en er vertrekt er geen enkele. Op een heuveltje boven de haven staat een granieten zuil met een bronzen bol erop, en dat is het bijzonderste voorwerp van deze plaats.

Hij markeert het noordelijke eindpunt van een reeks driehoeksmetingen die van de Zwarte Zee tot hier loopt, over tweeduizendachthonderdtwintig kilometer en door tien landen.

Die keten is tussen 1816 en 1855 opgezet door de Duits-Russische sterrenkundige Struve, met één doel: nauwkeurig vaststellen hoe groot de aarde is en hoe afgeplat ze aan de polen is. Dat kon alleen door over een enorme afstand hoeken te meten tussen bergtoppen en torens.

Het was voor die tijd een reusachtige onderneming, over grenzen van rijken heen, en de uitkomst week maar een fractie af van wat we nu met satellieten meten.

Vierendertig van de oorspronkelijke meetpunten staan sinds 2005 samen op de Werelderfgoedlijst, en deze is er een van. Je loopt er in tien minuten heen.

Als eerste elektrisch licht op straat

In 1891 kreeg Hammerfest straatverlichting op elektriciteit, en het was daarmee de eerste plaats van Noord-Europa met zoiets.

Het idee kwam van gemeenteraadsleden die op een tentoonstelling in Parijs hadden gezien wat er mogelijk was. Terug thuis lieten ze een waterkrachtcentrale bouwen op een beek buiten de plaats.

De reden was praktisch en dringend. Hier is het van eind november tot eind januari de hele dag donker, en tot dan werd er met traanlampen gewerkt; elektrisch licht betekende dat de vissershaven in de poolnacht door kon draaien.

Diezelfde donkere maanden zijn nu een reden om te komen: Hammerfest ligt onder de gordel waar noorderlicht het vaakst voorkomt. Van eind mei tot eind juli gaat de zon juist niet onder.

Op het eiland Melkøya voor de kust staat sinds 2007 een grote fabriek die aardgas van de Barentszzee vloeibaar maakt. Die is vanaf het schip goed te zien en levert de plaats haar huidige welvaart op.

Drie keer met de grond gelijkgemaakt

Wie hier rondloopt ziet vrijwel niets ouds, en daar zijn drie redenen voor.

In 1809, tijdens de Napoleontische oorlogen, kwam een Britse vloot de haven binnen en werd de plaats geplunderd en in brand gestoken. In 1890 brandde bij een grote brand ongeveer twee derde van de bebouwing af.

De derde keer was de zwaarste. In het najaar van 1944 trokken de Duitse troepen zich uit Finnmark terug voor het oprukkende Rode Leger en pasten daarbij de tactiek van de verschroeide aarde toe: alles wat de vijand kon gebruiken werd verwoest.

De hele bevolking werd gedwongen geëvacueerd en de plaats werd platgebrand. Er bleef één gebouw overeind, een kapel op de begraafplaats, omdat die van steen was en men lijkkisten nodig had.

Wat je nu ziet is dus volledig naoorlogs, met eenvoudige huizen in kleuren en een moderne kerk uit 1961 waarvan het dak op een vishaal of een droogrek lijkt.

De noordelijkste stad, of niet

Hammerfest afficheert zich als de noordelijkste stad ter wereld, en dat wordt betwist.

De plaats kreeg in 1789 stadsrechten en lag op dat moment inderdaad noordelijker dan elke andere stad. Het buurdorp Honningsvåg ligt echter nog een stukje noordelijker en heeft in 1996 ook de status van stad gekregen.

Noorwegen kent daarvoor een inwonersaantal als voorwaarde, en Honningsvåg haalt dat maar net. Beide plaatsen hebben er borden over staan, en het is een lopende plagerij tussen de twee.

Wat er verder in de plaats is: een verzameling over de walvis- en ijsberenjacht, met een club waar je tegen betaling lid van kunt worden en waarvan de leden een speldje krijgen. Dat is half toeristisch en half serieus.

Achter de plaats loopt een pad in zigzag de berg op, de Zalenberg, met een uitzicht over de haven en de eilanden. Wij hebben de tarieven, reistijden en openingstijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Het hele jaar door bereikbaar

Oktober telt 52 reizen, januari 44 en maart 43. April telt er 19 en mei 21.

Zo'n vlakke verdeling is voor een haven boven de poolcirkel bijzonder, en de reden staat in de cijfers: 392 van de 598 aanlopen zijn van Hurtigruten, de lijndienst die sinds 1893 elke dag tussen Bergen en Kirkenes vaart.

399 van de reizen duren tien tot veertien dagen, wat overeenkomt met de hele vaart heen en terug.

Zoals overal op die lijn ligt het schip hier vaak kort, en of dat overdag of midden in de nacht valt hangt van de vaarrichting af. Kijk dat in de dienstregeling na.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Trondheim, Harstad, Molde en Sortland, met Honningsvåg op 391.

Waar je op moet letten

• Het schip ligt hier vaak kort; kijk de dienstregeling na.
• De zuil ligt op tien minuten lopen en is gratis.
• Alles is naoorlogs; in 1944 is de plaats platgebrand.
• Poolnacht van eind november tot eind januari, met kans op noorderlicht.
• Het hele jaar bereikbaar, anders dan de meeste Noorse havens.