Cruises naar Cooktown

Hier lag het schip van Cook achtenveertig dagen aan de kant

Er komen 32 reizen langs in Cooktown en er vertrekt er geen enkele. Dit stadje van ongeveer zesentwintighonderd inwoners heeft een plaats in de geschiedenis die niet bij zijn omvang past.

In juni 1770 liep het schip van James Cook op het Groot Barriererif en maakte water. Met veel moeite is het naar deze riviermonding gesleept en daar op de kant getrokken, en er is achtenveertig dagen aan gerepareerd.

Dat is de langste tijd die die expeditie ergens heeft doorgebracht. In die weken is er verzameld en beschreven, en dat heeft twee dingen opgeleverd die nog altijd meetellen.

Het eerste is een woord. Toen de Engelsen vroegen hoe het springende dier heette dat zij zagen, kregen zij een antwoord dat zij als kangoeroe opschreven; dat is de eerste keer dat dat woord in een Europese taal is vastgelegd, en het komt uit de taal die hier wordt gesproken.

Het tweede is een ruzie die goed afliep. Er ontstond onenigheid over schildpadden die de Engelsen niet wilden delen, waarbij een van hun tenten in brand werd gestoken; kort daarna is er een verzoening tot stand gekomen waarbij een oudere man de punt van zijn speer brak. Dat geldt in Australie als de eerste vastgelegde verzoening tussen Europeanen en de oorspronkelijke bewoners, en het wordt hier jaarlijks herdacht.

De taal die geen links en rechts kent

De taal die hier wordt gesproken, is buiten Australie vooral bij taalkundigen bekend, en om een reden die je zelf kunt uitproberen.

In die taal bestaan geen woorden voor links en rechts zoals wij die gebruiken. Waar wij zeggen dat het kopje links van je staat, zegt men hier dat het ten noorden van je staat.

Dat geldt voor alles: een mier op je been zit aan de zuidkant, en een deur gaat naar het oosten open. Sprekers van deze taal weten daardoor op elk moment van de dag waar het noorden is, ook binnen, ook na een lange autorit en ook als zij zijn rondgedraaid.

Dat is in de jaren tachtig en negentig uitgebreid onderzocht en het heeft de opvatting veranderd dat ruimtelijk denken bij alle mensen hetzelfde werkt. Het blijkt af te hangen van de taal die je spreekt.

Dat onderzoek is grotendeels hier gedaan, in dit stadje en de dorpen eromheen. Het is een van de weinige plaatsen ter wereld waar een taal een leerboek heeft veranderd.

Het punt op de kaart ligt negenendertig kilometer verkeerd

De coordinaten van dit record wijzen naar een plek in het binnenland, negenendertig kilometer ten westen van de plaats.

Daar is geen water waar een schip komt. De aanlegplaats ligt aan de riviermonding waar Cook zijn schip repareerde, en die ligt aan de kust.

De reizen zelf kloppen. De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Cairns, Darwin, Sydney en Bali, en dat is de route langs de noordoostkust van Australie.

Bij een van de tweeendertig reizen ontbreekt de prijs, en dat is uitstekende dekking. De bedragen lopen van vijfendertighonderddrieentwintig euro tot ruim drieentachtigduizend.

Er wordt 9 maanden per jaar aangelegd. februari en maart tellen er zes, oktober en december vijf; in april, mei en augustus komt er niets.

Dertigduizend mensen, en toen niets meer

Dit stadje is een keer veel groter geweest dan nu, en dat is in tien jaar gebeurd en weer verdwenen.

In 1873 is honderd kilometer landinwaarts goud gevonden, en deze plaats was de enige haven waarlangs dat gebied bereikbaar was. Binnen enkele jaren woonden er naar schatting dertigduizend mensen en stonden er tientallen kroegen aan de hoofdstraat.

Een groot deel van de goudzoekers kwam uit Zuid-China. Op het hoogtepunt waren er op de velden meer Chinezen dan Europeanen, en dat heeft tot wetten geleid die hen het werken moesten beletten.

Toen het goud op was, ging iedereen weg. De hoofdstraat is er nog, met een enkele overgebleven kroeg en een breedte die op tienduizenden mensen was berekend.

Wat er staat is een museum in een voormalig klooster, met het anker en een kanon van het schip van Cook die in 1969 en 1971 van het rif zijn gehaald. Dat is het bezoek waard.

De heuvel en de zwarte berg

Boven de plaats ligt een heuvel waar Cook naar boven is geklommen om een uitweg door het rif te zoeken.

Vanaf daar zie je waar hij mee te maken had: een zee vol koraalbanken waartussen een geul moest worden gevonden. Er staat nu een vuurtoren en je kijkt over de riviermonding en de kust.

Eenentwintig kilometer zuidelijk ligt een berg die volledig uit losse zwarte granietblokken bestaat, tot vijf meter groot, opgestapeld tot driehonderd meter hoog. Er groeit niets op en er lopen holen tussendoor waar mensen in zijn verdwenen.

Voor de oorspronkelijke bewoners is dat een plek waar je niet komt, en dat wordt gerespecteerd. Er is een uitkijkpunt langs de weg en verder mag je er niet op.

De kleur komt van een laagje blauwalg op het graniet. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• De coordinaten liggen negenendertig kilometer landinwaarts.
• Bij slechts een van de tweeendertig reizen ontbreekt de prijs.
• Het museum heeft het anker en een kanon van het schip van Cook.
• De zwarte berg mag je niet op; er is een uitkijkpunt langs de weg.
• In april, mei en augustus komt hier niets.
• De heuvel boven de plaats is te lopen en geeft het beste uitzicht.