Cruises naar Bernkastel

Een denker die de aarde liet bewegen

Er komen 296 reizen langs in Bernkastel en er vertrekt er geen enkele. Aan de overkant van de rivier, in Kues, is in 1401 iemand geboren wiens ideeën hun tijd ver vooruit waren.

Nicolaas van Kues was de zoon van een schipper en werd kardinaal, wiskundige en filosoof. Hij schreef ruim een eeuw voor Copernicus dat de aarde niet stilstaat en dat het heelal geen vast middelpunt heeft.

Dat was bij hem geen waarneming maar een redenering: als God oneindig is, kan het heelal nergens een rand of een midden hebben, en dan kan geen enkel hemellichaam stilstaan. Hij is er nooit voor vervolgd, mede doordat hij het als wijsbegeerte formuleerde en niet als sterrenkunde.

Hij stichtte in 1458 in zijn geboorteplaats een hospitaal voor drieëndertig arme mannen, naar de leeftijd die Christus zou hebben bereikt. Dat huis functioneert nog steeds als woonzorghuis, ruim vijfeneenhalve eeuw later.

Er ligt zijn bibliotheek van enkele honderden handschriften, en in de kapel is zijn hart begraven; zijn lichaam ligt in Rome. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Een wijngaard die naar een dokter heet

Boven het stadje ligt een steile helling die de Bernkasteler Doctor heet, en dat is een van de bekendste wijngaarden van Duitsland.

Het verhaal erbij is dat de aartsbisschop van Trier hier in 1360 ziek lag en door geen arts geholpen kon worden, tot een wijnbouwer hem een kruik van deze helling bracht en hij opknapte. Hij zou toen hebben gezegd dat de beste dokter in deze wijngaard staat.

Zoals bij de meeste van dat soort verhalen is de eerste opgetekende versie veel jonger dan de gebeurtenis. Wat wel klopt is de uitzonderlijke ligging: de helling kijkt pal zuid, loopt tot boven de zestig procent en heeft leisteen dat overdag warmte opneemt en die 's nachts afgeeft.

Het perceel is klein, ongeveer drie hectare, en de grond ervan behoort tot de duurste landbouwgrond van Duitsland. Er wordt uitsluitend riesling geteeld.

Het ligt direct achter de huizen; je kunt er in tien minuten naartoe lopen en er staan bordjes met uitleg.

Een huis dat naar boven toe breder wordt

Het marktplein is een van de meest gefotografeerde van Duitsland, en op de hoek staat het vreemdste huis ervan.

Het Spitzhäuschen uit 1416 is beneden nauwelijks breder dan een deur en kraagt met elke verdieping verder uit, tot het bovenin bijna twee keer zo breed is. Het lijkt te wankelen en dat doet het al zes eeuwen.

Die vorm had een reden. Belasting werd geheven naar de oppervlakte op de begane grond, en wie boven uitbouwde won ruimte zonder meer te betalen; bovendien beschermde de overhang de onderbouw tegen regen.

Rondom staan vakwerkhuizen uit de zestiende en zeventiende eeuw, met een renaissancefontein op het plein. Het is klein en het is snel vol.

Boven het stadje staat de ruïne van burcht Landshut, uit de dertiende eeuw, uitgebrand in 1692. De klim duurt een half uur en levert het uitzicht op de rivierlus op dat op alle foto's staat.

Het smalste stukje Moezel

De rivier maakt hier een scherpe bocht, en dat bepaalt hoe de plaats eruitziet.

Bernkastel ligt aan de buitenkant van de lus, waar het water tegen de rots aan drukt, en Kues aan de binnenkant op de vlakke oever. Het zijn sinds 1905 één gemeente, verbonden door een brug.

Aan de steile kant is geen ruimte, en dat verklaart de smalle huizen en de straatjes die naar boven schieten. Aan de vlakke kant is plaats voor het hospitaal, de wijnhandel en het kuurpark.

Dit is het hart van de Middelmoezel, waar de bekendste wijngaarden liggen. Cochem staat op 275 van de 296 reizen, Trier op 178.

De Moezel is over dit traject smal en bochtig, wat het voor riviercruises geschikt maakt: je vaart dicht langs de hellingen en er is telkens een andere bocht.

Oktober draagt het jaar

Oktober telt 73 reizen, september 58 en augustus 35. In januari komt hier niets langs, in februari 1 en in november en december elk 7.

Die piek is de oogst, die hier eind september begint en in oktober doorloopt, wanneer de hellingen geel en rood kleuren. Het is dan rond de vijftien graden.

Opvallend is dat november en december hier zo leeg zijn. Op de Main, een paar honderd kilometer verderop, zijn dat juist de topmaanden vanwege de kerstmarkten; deze rivier heeft die reizen nauwelijks.

123 van de reizen duren zes tot negen dagen, 119 tien tot veertien en 41 hoogstens vijf. Die korte tochten zijn rondjes Moezel vanuit Keulen of Koblenz.

Ze vertrekken uit Keulen (61), Bazel (55) en Amsterdam (42). De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Cochem, Koblenz, Keulen en Basel.

Waar je op moet letten

• De kade ligt aan de kant van Kues; de oude stad is aan de overkant.
• Het marktplein is klein en snel vol bij twee schepen.
• De burchtruïne is een klim van een half uur.
• De Doctor-wijngaard ligt achter de huizen, tien minuten lopen.
• September en oktober zijn oogst en meteen het drukst.