Cruises naar Avignon

Zeventig jaar lang zat de paus hier en niet in Rome

Er komen 344 reizen langs in Avignon en er vertrekt er geen enkele. Alle 538 doen ook Lyon aan; dit ligt op de Rhôneroute door Zuid-Frankrijk.

Boven de stad staat een burcht die eruitziet als een vesting en een paleis tegelijk, en dat is precies wat het is. Van 1309 tot 1377 woonden hier zeven pausen achter elkaar.

Ze waren uit Rome vertrokken omdat het daar te onrustig was en de Franse koning aan invloed won. Wat als een tijdelijke verhuizing begon, duurde bijna zeventig jaar, en er is in die tijd flink gebouwd.

Toen de paus terugging naar Rome bleef een deel van de kardinalen hier en koos een eigen paus. Daarna waren er tientallen jaren twee en zelfs even drie pausen tegelijk, die elkaar in de ban deden.

Het Pausenpaleis is met ongeveer vijftienduizend vierkante meter het grootste gotische paleis ter wereld. Binnen is het grotendeels leeg, want het is tijdens de Franse Revolutie als kazerne en gevangenis gebruikt en de inrichting is verdwenen.

Het liedje klopt niet

Vanaf de kade zie je een brug die halverwege de rivier ophoudt, en daar gaat het bekendste Franse kinderliedje over.

De Pont Saint-Bénézet is in de twaalfde eeuw gebouwd en had tweeëntwintig bogen. De Rhône is er telkens overheen gegaan; de brug is keer op keer hersteld tot men er in 1668 mee ophield. Er staan er nu nog vier.

Het liedje zingt dat men op de brug danst, en dat is vermoedelijk een verschrijving. Er werd gedanst onder de brug, op het eiland waar hij overheen liep, waar herbergen stonden; in het oudste bekende Frans staat sous en niet sur.

Op de brug staat een kapelletje voor de herder Bénézet, die volgens de overlevering in een visioen te horen kreeg dat hij hier een brug moest bouwen en de stadsbestuurders overtuigde door in zijn eentje een enorme steen op te tillen.

Om de oude stad heen staat de stadsmuur nog vrijwel helemaal overeind, ruim vier kilometer met torens en poorten. Dat is in Frankrijk zeldzaam.

De wijn die naar het paleis is vernoemd

Achttien kilometer stroomopwaarts ligt Châteauneuf-du-Pape, en die naam betekent letterlijk het nieuwe kasteel van de paus.

De pausen lieten daar een zomerverblijf bouwen en plantten wijngaarden aan, want er moest wijn op tafel. Van dat kasteel staat nog een muur overeind; de rest is in 1944 opgeblazen.

Wat opvalt in die wijngaarden zijn de stenen: grote ronde keien die de Rhône er in de ijstijd heeft neergelegd. Ze vangen overdag de zon en geven die 's nachts af aan de druiven, en daarom is de wijn er zo krachtig.

Deze streek heeft in 1936 als eerste van Frankrijk een officiële herkomstbenaming gekregen, met regels over welke druiven en welke opbrengst. Die regels zijn hier bedacht en daarna over het hele land uitgerold, om dezelfde reden als in andere streken: er werd te veel gerommeld.

Dertig kilometer de andere kant op staat de Pont du Gard, een Romeins aquaduct van negenenveertig meter hoog in drie lagen, gebouwd om water naar Nîmes te brengen. Wij hebben de afstanden, reistijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

De wind waar je rekening mee houdt

Door het Rhônedal blaast een koude noordenwind die de mistral heet, en die is hier een gegeven en geen bijzonderheid.

Hij ontstaat doordat koude lucht uit het noorden zich door de trechter tussen de Alpen en het Centraal Massief perst en naar zee versnelt. Hij haalt met gemak honderd kilometer per uur en houdt dan een paar dagen aan.

Het gevolg is een strakblauwe hemel, want hij blaast alle bewolking weg, en tegelijk een gevoelstemperatuur die veel lager ligt dan de thermometer aangeeft. In het voorjaar is dat het verschil tussen een aangename en een guur koude dag aan dek.

Ook praktisch: terrassen worden dan afgeschermd en een hoed waait van je hoofd. De boerderijen in deze streek staan met hun rug naar het noorden en hebben aan die kant nauwelijks ramen.

Het aardige is dat de Provençalen er een uitdrukking voor hebben: hij zou dertig uur, drie dagen, zes dagen of negen dagen duren, altijd een veelvoud van drie.

September is de topmaand

September telt 123 reizen, oktober 103 en augustus 71. In januari en februari komt hier niets langs en november telt er 17.

Dat najaarszwaartepunt is de druivenoogst gecombineerd met het einde van de zomerhitte, die hier tot ver boven de vijfendertig graden kan oplopen.

In juli, met 50 aanlopen, valt bovendien het theaterfestival dat in 1947 in de binnenhof van het paleis is begonnen en dat de hele stad inneemt: er wordt in kerken, garages en op straat gespeeld, met honderden voorstellingen per dag. Wie in die weken komt, treft een andere stad aan dan de rest van het jaar, en dan is het er vol.

355 van de 344 reizen duren zes tot negen dagen; dat is de Rhôneweek vanuit Lyon. De reizen vertrekken uit Lyon (242) en Arles (134).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Lyon, Viviers, Arles en Tournon.

Waar je op moet letten

• De aanlegplaats ligt aan de muur; de oude stad is te lopen.
• Het paleis is grotendeels leeg; het gaat om het gebouw.
• In juli is er theaterfestival en is de stad vol.
• Neem iets tegen de wind mee, ook in het voorjaar.
• September en oktober zijn het drukst en het aangenaamst.