Cruises naar Torvik

Een Nederlands schip met een schat, hier vergaan

Er komen 558 reizen langs in Torvik en er vertrekt er geen enkele. Vlak bij deze plaats ligt het vogeleiland Runde, en daar is in 1725 iets gebeurd dat Nederlandse lezers aangaat.

Op 8 maart van dat jaar sloeg de Akerendam, een schip van de Verenigde Oostindische Compagnie, tegen de rotsen van dat eiland. Het was op zijn eerste reis, onderweg van Texel naar Batavia, en was door storm ver uit de koers geraakt.

Alle opvarenden kwamen om, ongeveer tweehonderd man. Wat er in het ruim lag was het bedrijfskapitaal voor het handelsseizoen in Azië: negentien kisten met zilveren en gouden munten.

De Compagnie heeft nog geprobeerd te bergen wat er te bergen viel, en de plaatselijke bevolking ook. Het meeste bleef liggen.

In 1972 vonden Noorse duikers het wrak terug en haalden er tienduizenden munten uit. Dat leidde tot een geschil over wie er recht op had, waarbij Nederland zich als rechtsopvolger meldde; uiteindelijk is de vondst grotendeels in Noorse musea beland.

Een half miljoen vogels op één rots

Datzelfde eiland is om een heel andere reden bekend.

Op de kliffen van Runde broeden in het voorjaar naar schatting een half miljoen zeevogels: papegaaiduikers, jan-van-genten, drieteenmeeuwen, alken en zeekoeten. Het is de zuidelijkste grote vogelrots van Noorwegen.

De papegaaiduikers zijn de bekendste. Ze komen half april aan, graven of betrekken holen in de grasrand boven het klif, en zijn eind juli weer weg naar open zee, waar ze de rest van het jaar blijven.

Er loopt een pad langs de rand waar je ze kunt zien aankomen, meestal in de avond, met vis dwars in de snavel. Het is een klim van ongeveer een uur.

Het eiland is per auto bereikbaar over een brug en ligt ongeveer een half uur van deze plaats. Wij hebben de afstanden, reistijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Een kust die van de haring leefde

Torvik ligt op Leinøya, een van de eilanden van Herøy, in het gebied dat Sunnmøre heet.

Deze kust heeft in de negentiende en twintigste eeuw twee keer een haringtijd meegemaakt: perioden waarin de vis in enorme scholen naar de kust kwam en er in korte tijd veel geld werd verdiend. Daartussen zat telkens een periode waarin hij wegbleef en de dorpen leegliepen.

Wat er is overgebleven is een sterke scheepsbouw. In deze streek zitten werven en toeleveranciers die zich hebben toegelegd op geavanceerde schepen: bevoorradingsschepen voor de olie-industrie, visserijschepen en tegenwoordig schepen voor windparken op zee.

Het zijn kleine plaatsen met bedrijven die wereldwijd leveren. Dat verklaart waarom je hier langs de fjorden industrie ziet die je in een dorp van duizend inwoners niet verwacht.

Vanaf Torvik ligt Fosnavåg op een kwartier, met een concertgebouw en een hotel aan het water die voor de omvang van de plaats opvallend groot zijn.

Het eiland dat de Atlantische Oceaan opvangt

Deze kust ligt aan open zee, zonder eilandenrij ervoor, en dat merk je aan alles.

Op Runde staat een vuurtoren uit 1767, een van de oudste van Noorwegen, precies omdat hier zoveel schepen vergingen. De Akerendam was er een van de vele.

De golven die hier binnenkomen zijn over duizenden kilometers open water opgebouwd, en bij zware wind slaan ze over de kade. De schepen van de lijndienst kunnen bij storm besluiten deze haltes over te slaan.

Tegelijk zorgt diezelfde zee voor het klimaat. De Golfstroom houdt de kust ijsvrij en de winters zacht: het vriest hier zelden hard, terwijl er maar een paar kilometer landinwaarts bergen met sneeuw staan.

Wie hier in de winter langsvaart, ziet groene weiden aan de kust met witte toppen erachter.

Diezelfde ligging maakte deze kust in de zeiltijd berucht. Schepen uit het zuiden die naar Bergen wilden, moesten hier langs zonder beschutting van eilanden, en een westenwind duwde ze recht op de rotsen.

Dat is precies wat de Akerendam is overkomen. De bemanning wist waarschijnlijk niet eens waar ze waren; navigeren op lengtegraad was in 1725 nog niet betrouwbaar mogelijk.

Het hele jaar door

Januari telt 42 reizen, maart 39 en oktober 39. April telt er 19 en juni 19.

Alle 558 aanlopen zijn van Hurtigruten en duren tien tot veertien dagen; dit ligt op de kustlijn van Bergen naar Kirkenes.

Torvik ligt op het zuidelijke deel van die route, ongeveer een halve dag varen boven Bergen. Het schip ligt hier heel kort en er stappen vooral bewoners op en af.

Voor bezoekers is dit dus geen aanloop maar een passage. Wat je ziet is de kust: eilanden, vuurtorens en de open zee aan bakboord.

Waar je op moet letten

• Het schip ligt hier heel kort; dit is een passage.
• Runde ligt een half uur rijden en vraagt een dag.
• Papegaaiduikers van half april tot eind juli.
• Bij zware storm kan de halte vervallen; dit is open zee.
• Neem regenkleding mee; deze kust is nat en winderig.