Cruises naar Syracuse, Italy

Een tempel die kerk is geworden

Er komen 219 reizen langs in Syracuse en er vertrekt er geen enkele. Aan het plein van het oude stadseiland staat een gebouw waarin vijfentwintig eeuwen op elkaar zijn gestapeld.

Rond 480 voor Christus bouwden de Grieken hier een tempel voor Athena, in dorische stijl, met een rij zware zuilen rondom. In de zevende eeuw na Christus is die tempel niet gesloopt maar verbouwd tot kerk.

Dat ging praktisch: de ruimtes tussen de zuilen werden dichtgemetseld en in de tempelwand werden bogen uitgehakt. Daardoor staan de Griekse zuilen nog gewoon in de muren, van binnen en van buiten zichtbaar.

De voorgevel is er in de achttiende eeuw in barokke vorm tegenaan gezet, na de aardbeving van 1693 die Zuidoost-Sicilië verwoestte. Je kijkt dus naar barok, loopt naar binnen en staat tussen zuilen van tweeduizend vijfhonderd jaar oud.

Het gebouw is in die hele periode nooit buiten gebruik geweest. Dat is voor een tempel uit de oudheid zeldzaam.

De stad die Athene versloeg

Syracuse was in de oudheid geen provinciestad maar een van de grootste steden van de Griekse wereld.

Zij is in 734 voor Christus gesticht door kolonisten uit Korinthe en groeide uit tot een macht die met Athene en Carthago kon wedijveren. Op haar hoogtepunt telde zij naar schatting enkele honderdduizenden inwoners.

In 415 voor Christus stuurde Athene een vloot om de stad te veroveren. Die onderneming liep uit op een ramp: de vloot werd in de haven ingesloten en vernietigd, het landleger werd afgesneden, en de overlevenden kwamen in de steengroeven terecht.

Athene is van dat verlies nooit hersteld en verloor kort daarna de Peloponnesische Oorlog. Het Griekse zwaartepunt verschoof.

Twee eeuwen later kwamen de Romeinen. Het beleg van 213 tot 212 voor Christus duurde langer dan verwacht doordat de stad werd verdedigd met machines die door één inwoner waren bedacht.

Een geleerde die bij zijn tekening werd gedood

Die inwoner was Archimedes, en hij is hier geboren en gestorven.

Hij berekende de verhouding tussen de bol en de omschreven cilinder, benaderde het getal pi tussen nauwe grenzen, en formuleerde de wet die zegt hoeveel opwaartse kracht een lichaam in een vloeistof ondervindt. Dat laatste zou hij in bad hebben bedacht.

Voor de verdediging bouwde hij hijskranen die schepen aan hun boeg optilden en katapulten met een groot bereik. De Romeinse vloot moest het beleg daardoor twee jaar volhouden.

Toen de stad viel, werd hij door een soldaat gedood terwijl hij over een meetkundige figuur gebogen zat. De opdracht was hem te sparen.

Op zijn graf stond op zijn eigen verzoek een bol in een cilinder. Cicero beweerde dat graf ruim honderd jaar later te hebben teruggevonden, overwoekerd; waar het lag is nu niet bekend.

Een grot die alles doorgeeft

In de oude steengroeven staat een uitgehakte holte van drieënzestig meter diep en drieëntwintig meter hoog, met een merkwaardige eigenschap.

De grot loopt taps toe en heeft een gebogen doorsnede, en daardoor kaatst geluid er zo dat het achterin versterkt terugkomt. Fluisteren is over de hele lengte te horen.

Caravaggio bezocht de plek in 1608 en gaf haar de naam Oor van Dionysius. Het verhaal wil dat de tiran Dionysius er gevangenen in liet zetten en van bovenaf hun gesprekken afluisterde.

Dat verhaal is niet te staven en waarschijnlijk verzonnen; de vorm is het gevolg van hoe er steen is gewonnen. In deze groeven zaten wel de Atheense krijgsgevangenen van 413 voor Christus, en de meesten kwamen er om.

Aan de rand van het stadseiland ligt een zoetwaterbron aan zee waar papyrus groeit, een van de weinige plekken in Europa waar die plant het buiten doet. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Oktober springt eruit

Oktober telt 49 reizen, april 26 en mei en augustus elk 21. December telt er 4 en februari 7.

Die ene maand is goed voor bijna een kwart van het jaar, en juli telt er maar 13. Dat is voor een Middellandse Zeehaven een ongewoon patroon: de meeste piekt in het hoogseizoen.

81 van de 219 reizen duren vijftien dagen of langer en 65 tien tot veertien. Dit ligt op de lange ronde door de Middellandse Zee en niet op de week vanuit Rome.

45 reizen vertrekken uit Civitavecchia, 41 uit Athene en 26 uit Heraklion.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Malta, Athene (Piraeus), Heraklion en Sorrento, met Civitavecchia op 166 en Malta op 160.

Waar je op moet letten

• Het oude stadseiland is te voet; de kade ligt ernaast.
• De archeologische zone ligt aan de andere kant van de moderne stad.
• Bedek schouders en knieën in de kathedraal.
• Oktober is de drukste maand, niet juli.
• In december en februari komt hier vrijwel niets langs.