Cruises naar Stokmarknes, Vesterålen

Hier is de kustlijndienst begonnen

Er komen 1.029 reizen langs in Stokmarknes en er vertrekt er geen enkele. 805 daarvan zijn van Hurtigruten, en dat is geen toeval: deze plaats is waar die dienst is bedacht.

In 1893 begon Richard With hier met één schip een vaste lijn langs de Noorse kust. Dat schip heette de Vesteraalen, naar het gebied waar hij vandaan kwam, en het voer tussen Trondheim en Hammerfest volgens een dienstregeling die het hele jaar gold.

Wat dat betekende is met één cijfer duidelijk te maken. Vóór die tijd deed een brief van Trondheim naar Hammerfest er in de zomer ongeveer drie weken over, en in de winter kon dat oplopen tot vijf maanden. Met de nieuwe dienst werd dat een kwestie van dagen.

Dat is de reden dat deze kust bewoond is gebleven. De dorpen langs de route lagen zonder weg en zonder haven, en de post, de goederen en de mensen gingen allemaal met dat ene schip; de dienst die je nu vaart is nog steeds dezelfde lijn.

Er staat een compleet schip in een gebouw

Aan de kade staat het museum van de kustlijndienst, en dat is geen vitrinekast met scheepsmodellen.

De MS Finnmarken uit 1956 is uit het water gehaald en op het droge gezet, en er is sinds 2021 een glazen gebouw omheen opgetrokken. Je loopt dus een hal binnen en staat naast een zeeschip van honderd meter, dat je van de machinekamer tot de brug kunt doorlopen.

Wat daar te zien is, is hoe zo'n schip werkte toen het nog een echte lijndienst was: de postruimte, de derdeklas-slaapzaal, de vrachtruimen en de hutten die van elkaar verschilden naar wat je betaalde.

Het museum ligt op honderd meter van de aanlegplaats, en dat is bij de korte stop die hier gebruikelijk is precies het verschil tussen wel en niet kunnen. Wij hebben de openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

De Trollfjord ligt om de hoek

Tussen Stokmarknes en Svolvær loopt het Raftsundet, een smalle vaargeul tussen de Vesterålen en de Lofoten, en daar zit de zijarm waarvoor veel mensen deze reis boeken.

De Trollfjord is twee kilometer lang met een monding van ongeveer honderd meter, en de schepen varen naar binnen, draaien om hun as en varen er weer uit. Vanaf Stokmarknes komt dat kort na vertrek naar het zuiden, of vlak voor aankomst uit die richting.

De omvaart gebeurt alleen als weer en ijs het toelaten en staat niet op elke afvaart. Kijk in je vaarschema of jouw reis hem doet en wanneer, want in de winter is het er vaak donker op dat uur.

Het Raftsundet zelf is de moeite ook zonder die zijarm: de vaargeul is op sommige plekken maar een paar honderd meter breed met bergen aan weerszijden, en het schip vaart er langzaam doorheen.

Voor de kust zwemmen potvissen

De Vesterålen hebben iets dat verderop langs de kust ontbreekt, en dat heeft met de bodem te maken.

Bij Andenes, ruim een uur rijden naar het noorden, loopt vlak voor de kust een onderzeese kloof van meer dan duizend meter diep. Daar jagen potvissen op inktvis, en omdat die kloof zo dicht bij de wal ligt, zijn ze het hele jaar door binnen bereik van een boottocht.

Dat is uitzonderlijk: elders moet je uren varen of op een seizoen wachten. Hier vertrekken de boten vanaf de haven en zijn ze in een uur ter plaatse.

In de winter komen er bovendien orka's en bultruggen naar de fjorden van deze streek, achter de haring aan. Waar dat precies gebeurt verschuift per jaar met de haringstand, dus dat is geen vaste afspraak.

Op een korte aanleg past dit niet. Wie hiervoor komt, boekt een reis waarbij het schip langer ligt of doet het los.

Het hele jaar door, met een zomerdip

Oktober telt 84 reizen, januari 83 en maart 83. Juli telt er 40 en juni 42.

Dat is het patroon van een dienstregeling en niet van een vakantiebestemming: er vaart hier elke dag een schip langs, ook in het donker. Vrijwel alle reizen die hier langskomen duren acht tot dertien dagen, dus dit is bijna altijd de hele kust in één richting.

Stokmarknes ligt op ruim achtenzestig graden noorderbreedte, ruim boven de poolcirkel. Van eind mei tot half juli gaat de zon niet onder en van begin december tot begin januari komt hij niet op.

Voor het noorderlicht zijn de donkere maanden nodig, en deze streek geldt als een van de betere plekken ervoor doordat er weinig bewolking blijft hangen tussen de eilanden.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Trondheim, Stamsund, Molde en Kristiansund, en de schepen die hier het vaakst liggen zijn MS Nordnorge, MS Kong Harald, MS Vesteralen en MS Polarlys.

Waar je op moet letten

• Het museum ligt op honderd meter van de kade en heeft een compleet schip binnen.
• De Trollfjord ligt vlakbij, maar de omvaart vervalt bij slecht weer.
• Potvissen bij Andenes, ruim een uur rijden; niet te doen op een korte stop.
• Het hele jaar aanbod. 84 reizen in oktober tegen 40 in juli.
• Poolnacht van december tot januari, middernachtzon van eind mei tot half juli.