Cruises naar Skjolden

Tweehonderd kilometer landinwaarts, in een dorp van tweehonderd mensen

Er komen 182 reizen langs in Skjolden, en dat is het verste punt dat een zeeschip in Noorwegen kan bereiken.

Het dorp ligt aan het einde van de Lustrafjord, de binnenste arm van het Sognefjord. Vanaf de open zee is dat ruim tweehonderd kilometer varen tussen bergwanden door, en dat is de langste binnenvaart die er in het land is.

Er wonen ongeveer tweehonderd mensen. Een schip als de Regal Princess brengt er in één ochtend drieduizend, en dat verschil is de eerste ervaring van deze aanloop: er is geen stad, er is een steiger, een winkeltje en een dal.

De rederijen zijn Princess Cruises, P&O Cruises, Holland America Line en Cunard en de schepen die hier het vaakst liggen zijn Zuiderdam, Regal Princess, Arvia en Sky Princess. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Southampton, Stavanger, Olden en Haugesund.

De vaart erheen is een groot deel van wat je hier komt doen. Het Sognefjord is honderdvijfenzeventig kilometer lang en op het diepste punt dertienhonderd meter, met wanden die duizend meter recht uit het water komen; ga aan dek staan bij het binnenvaren.

Het oudste houten kerkje van het land

Halverwege de fjord, aan de overkant van het water bij Ornes, staat een kerkje dat op de Werelderfgoedlijst staat.

De staafkerk van Urnes is rond 1130 gebouwd en is daarmee de oudste van de achtentwintig die er in Noorwegen over zijn. Er stonden er ooit meer dan duizend.

Wat hem bijzonder maakt zit in de noordwand. Daar zijn planken uit een oudere kerk hergebruikt, met houtsnijwerk uit ongeveer 1070: verstrengelde dieren en slanken in een stijl die daarna naar deze plek is vernoemd. Het is de laatste stap van de Vikingkunst voordat die in de romaanse stijl opging.

De kerk staat op een helling met uitzicht over de fjord en is nog in gebruik. Binnen is het donker en laag, met houten pilaren en een geur van teer; de wanden worden om de paar jaar met teer behandeld en dat is de reden dat het gebouw negenhonderd jaar heeft gehaald.

Vanaf Skjolden is het ongeveer een half uur rijden plus een korte veerboot, of een boottocht. Reken erop dat het bezoek in groepen gaat, want er passen weinig mensen tegelijk in.

Er staat verder een middeleeuwse stenen kerk in Dale, in het dorp Luster, uit ongeveer 1250, met wandschilderingen uit de veertiende eeuw.

Een gletsjertong waar je naast kunt staan

Op een uur rijden ligt Nigardsbreen, een arm van de Jostedalsbreen: de grootste gletsjer van het Europese vasteland, vierhonderdzevenentachtig vierkante kilometer.

Die arm loopt door een dal tot vlak bij de weg. Je rijdt tot een parkeerplaats, vaart met een bootje over het gletsjermeer en loopt daarna twintig minuten over de kale rotsen naar de tong.

Wat je onderweg ziet zijn de sporen van waar het ijs stond. Er staan borden met jaartallen langs het pad: in 1748 lag de tong kilometers verder in het dal en overreed hij boerderijen; sinds 2000 is hij enkele honderden meters teruggetrokken.

Verder lopen dan het uitkijkpunt mag alleen met een gids en met stijgijzers. Dat is geen formaliteit: het ijs kalft en er vallen blokken.

Het water van de gletsjer maakt de fjord melkgroen. Dat komt door het gesteentemeel dat het ijs afschuurt en dat zo fijn is dat het in het water blijft zweven.

Bij het bezoekerscentrum aan de rand van het gebied wordt uitgelegd hoe de gletsjer werkt en hoe hard hij nu terugtrekt.

De hoogste bergweg van Noord-Europa

Vanaf Skjolden klimt een weg in vijfendertig kilometer naar veertienhonderdvierendertig meter, en dat is het hoogste punt dat een openbare weg in Noord-Europa haalt.

De Sognefjellsvegen loopt over de rand van Jotunheimen, het bergmassief waar de zesentwintig hoogste toppen van het land staan, waaronder de Galdhøpiggen van tweeduizend vierhonderdnegenzestig meter.

Boven ligt een landschap van steen, sneeuw en meren, met bevroren water tot in juli. De weg is van oktober tot mei gesloten en wordt daarna vrijgemaakt met sneeuwfrezen die door muren van meters hoog snijden.

Het is dezelfde route waarover eeuwenlang zout en vis van de fjord naar de binnenlandse dalen werd gedragen. Er lopen nog restanten van dat pad naast de asfaltweg.

De rit duurt anderhalf uur per richting en is de gebruikelijke excursie vanaf deze haven. Neem een jas mee: boven ligt het vaak tien graden lager dan aan de kade en het waait er.

Wie liever laag blijft: bij Feigum stort een waterval van tweehonderdachttien meter over de wand aan de overkant van de fjord, bereikbaar met een wandeling van drie kwartier vanaf de weg.

Wat het dorp zelf is

Skjolden is een gehucht aan het einde van de weg, en dat is precies de reden dat het bestaat.

Het was het punt waar de boot uit Bergen aankwam en waar de vracht op paard en wagen ging voor de tocht over de bergen. Sinds 2003 is er een tunnel naar het oosten en is het niet meer het einde van de wereld, maar het voelt er nog wel zo.

Er staat een winkel, een kerk uit 1867 en een klein museum. In het water ligt een openluchtbad dat door het dorp is aangelegd met uitzicht over de fjord, en dat is verwarmd; wie tijd overheeft, kan er zwemmen.

De filosoof Ludwig Wittgenstein heeft hier gewoond. Hij liet in 1914 een hut bouwen op een rots boven de fjord, waar hij in afzondering werkte aan wat later de Tractatus werd; hij noemde het de enige plek waar hij helder kon denken.

Die hut is in de jaren vijftig afgebroken en de stenen zijn in het dorp hergebruikt. In 2019 is hij op de oorspronkelijke plek herbouwd, te bereiken met een wandeling van een half uur vanaf het dorp.

Verder is er de fjord zelf. Er wordt gekajakt, er varen ribboten en er is een fietsverhuur; het dal is vlak genoeg om te fietsen tot aan het volgende dorp.

Wanneer de schepen komen

Juni telt 50 reizen, mei 40 en juli 39. Van november tot en met februari komt hier niets langs.

Dat is het Noorse zomerseizoen, en het valt hier smaller uit dan aan de kust: de bergweg is pas vanaf eind mei open en gaat in oktober weer dicht.

Het weer in het binnenste van de fjord is stabieler en warmer dan aan de kust. In juli en augustus loopt het op naar twintig tot vijfentwintig graden, wat voor deze breedtegraad hoog is; het regent er minder dan in Bergen.

In mei en juni is het licht bijna de hele nacht. Skjolden ligt net onder de poolcirkel, dus de zon gaat wel onder, maar het wordt niet donker.

De steiger ligt aan het dorp en is in 2015 verlengd zodat grote schepen kunnen afmeren; er wordt niet getenderd. Bij harde wind door het dal kan een aanloop toch vervallen.

Voor alles buiten het dorp heb je vervoer nodig. Er staan bussen en taxi's klaar wanneer er een schip ligt, en de excursies zijn vaak eerder vol dan bij een gewone haven omdat de capaciteit in het dal beperkt is; boek die aan boord op de eerste dag.