Cruises naar Sandakan

Dertien van de tweeendertig reizen hebben geen prijs

Er komen 31 reizen langs in Sandakan en er vertrekt er geen enkele. Bij dertien van die tweeendertig ontbreekt het bedrag.

Dat is eenenveertig procent. De negentien bedragen die er staan lopen van vierduizend negenenzestig euro tot zesenzestigduizend euro, en dat verschil zit in de duur: van elf tot negenenzestig nachten.

Zeventien van de tweeendertig reizen komen van dezelfde rederij. Acht vertrekken uit Hongkong, vijf uit Bali en vier uit Singapore.

Er wordt 7 maanden per jaar aangelegd. januari telt twaalf aanlopen en maart negen; van mei tot en met oktober komt er vrijwel niets, en dat is de moesson.

De vaargebieden zijn grotendeels in orde. Europa staat bij tien reizen, waarvan er zeven werkelijk in Europa aanleggen; bij drie hebben wij daar geen verklaring voor gevonden.

Wat er in 1945 in deze stad is gebeurd

Deze plaats heeft een geschiedenis die voor Australische bezoekers zwaar weegt en die hier niet wordt weggemoffeld.

In deze stad was tijdens de Japanse bezetting een kamp met ruim tweeduizend Australische en Britse krijgsgevangenen, die aan een vliegveld moesten werken. In januari 1945, toen de geallieerden naderden, is besloten hen landinwaarts te verplaatsen.

Dat gebeurde te voet, over tweehonderdzestig kilometer door het oerwoud, in drie groepen. Wie niet meer kon lopen werd achtergelaten of doodgeschoten; wie in het kamp achterbleef, is daar omgekomen.

Van die ruim tweeduizend mannen hebben er zes de oorlog overleefd, en dat waren alle zes mannen die onderweg zijn ontsnapt. Het geldt als het zwaarste verlies dat Australiers ooit in een oorlog aan een enkele gebeurtenis hebben geleden.

Op de plek van het kamp ligt nu een herdenkingspark met een paviljoen en de fundamenten van de gebouwen. Er staan namen op en er wordt jaarlijks herdacht; het ligt op een kwartier rijden van de kade.

De orang-oetans op vijfentwintig kilometer

Waarvoor de meeste bezoekers komen, ligt vijfentwintig kilometer westelijk in het bos.

Daar staat sinds 1964 een opvang voor orang-oetans die als jong dier in beslag zijn genomen of die door houtkap zonder moeder zijn komen te zitten. Zij worden er geleerd wat zij in het wild moeten kunnen en daarna losgelaten in het omliggende reservaat van ruim veertig vierkante kilometer.

Wat je ziet is niet gegarandeerd. Er staan voederplatforms waar twee keer per dag fruit wordt neergelegd, maar dieren die het goed doen komen daar juist niet; hoe minder er komen, hoe beter het gaat.

Er gelden regels die serieus worden genomen: geen eten meenemen, afstand houden en niet aanraken. Deze dieren delen bijna al ons erfelijk materiaal en zijn vatbaar voor onze ziekten.

Naast die opvang zit sinds 2008 een tweede voor maleise beren, de kleinste berensoort ter wereld. Die twee samen kosten een halve dag met de rit erbij.

De rivier waar de dieren tegen elkaar aan zitten

Honderd kilometer zuidelijk ligt de tweede rivier van Maleisie, en die is om een ongemakkelijke reden een van de beste plekken van Azie om dieren te zien.

Langs de benedenloop leven neusapen, dwergolifanten, orang-oetans, neushoornvogels en krokodillen in een dichtheid die je zelden aantreft. Vanaf een boot zie je in een ochtend meer dan in een week elders.

De reden daarvoor is dat het bos aan weerszijden is teruggebracht tot een smalle strook. Daarbuiten staat oliepalm, tot aan de horizon, en de dieren zitten in wat er over is.

Dat is dus geen ongerept oerwoud maar een restant, en dat is precies waarom je er zoveel ziet. Het is eerlijker om dat erbij te zeggen dan het te presenteren als natuur in overvloed.

Vanaf hier is dat een hele dag of een overnachting, want het is twee uur rijden en dan nog varen. Voor een aanloop van tien uur is dat krap.

De schildpaddeneilanden die je niet kunt bezoeken

Veertig kilometer uit de kust liggen drie eilandjes waar het hele jaar door zeeschildpadden komen leggen.

Dat gebeurt 's nachts. De dieren komen na zonsondergang het strand op, graven een kuil en leggen tot honderd eieren; de wachters graven die uit en brengen ze naar een broedplaats waar zij tegen varanen worden beschermd.

Om dat te zien moet je blijven slapen. Er mogen maar een vijftigtal bezoekers per nacht op het eiland zijn en er is een vergunning voor nodig.

Dat past dus niet in een aanloopdag, en dat is jammer, want het is het bijzonderste wat deze streek te bieden heeft. Als het in een excursie wordt aangeboden, vraag dan precies wat je te zien krijgt.

In de stad zelf staat het huis van een Amerikaanse schrijfster die er in de jaren dertig woonde en met haar boek over deze streek Sabah in de Engelstalige wereld bekend maakte. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Bij dertien van de tweeendertig reizen ontbreekt de prijs. Vraag die op.
• Het herdenkingspark ligt een kwartier rijden van de kade.
• Bij de orang-oetans geldt: hoe minder je ziet, hoe beter het gaat.
• De rivier is een hele dag; twee uur rijden en dan varen.
• De schildpadden zie je alleen 's nachts en met een overnachting.
• Van mei tot en met oktober komt hier vrijwel niets.