Cruises naar Port Vila

De hoofdstad van een land met honderdtien talen

Er komen 165 reizen langs in Port Vila, de hoofdstad van Vanuatu, op het eiland Efate in de zuidwestelijke Stille Oceaan.

Vanuatu bestaat uit drieëntachtig eilanden en telt ongeveer driehonderdduizend inwoners. Er worden meer dan honderd talen gesproken, wat neerkomt op een taal per drieduizend mensen: dat is de hoogste taaldichtheid ter wereld.

De omgangstaal is Bislama, een creooltaal op Engelse grondslag die je met wat moeite kunt volgen: hetgeen dat je op borden ziet, is vaak Engels zoals het klinkt.

De rederijen zijn Carnival Cruise Line, Royal Caribbean International, Windstar Cruises en Princess Cruises. Wat er verder op dezelfde reizen staat zijn de andere eilanden van Vanuatu, Nieuw-Caledonië en de Australische oostkust; dit ligt op de korte reizen vanuit Sydney en Brisbane.

De kade ligt aan de rand van het centrum; je loopt in tien minuten naar de markt.

Een land dat door twee landen tegelijk werd bestuurd

Vanuatu heeft een koloniale geschiedenis die nergens anders zo is voorgekomen.

Van 1906 tot 1980 was het een condominium: Groot-Brittannië en Frankrijk bestuurden de eilanden samen, met twee volledige stelsels naast elkaar. Er waren twee politiekorpsen, twee gevangenissen, twee muntsoorten, twee schoolstelsels en drie rechtsstelsels, want er was ook een gemengd hof.

Wie hier woonde moest kiezen onder welk recht hij viel. Verkeersborden stonden er in twee talen en de vlaggen werden op exact dezelfde hoogte gehesen, want geen van beide mocht boven de ander uitkomen.

Het stelsel stond bekend als het Pandemonium, een woordspeling op condominium, en het werkte navenant. In 1980 werd het land onafhankelijk als Vanuatu.

Wat je daarvan merkt: er is een Franstalige en een Engelstalige gemeenschap, met eigen scholen, en de bakkerijen zijn Frans terwijl het bestuur Brits van vorm is.

In de stad staat het parlement, en er is een cultureel centrum met een museum over de eilanden, met zandtekeningen die op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed staan.

Een vulkaan waar je op de rand staat

Op het eiland Tanna, een uur vliegen zuidelijk, ligt de Yasur: een vulkaan die al zeker achthonderd jaar onafgebroken uitbarst.

Je kunt tot op de kraterrand lopen. Om de paar minuten schiet er lava omhoog met een knal die je in je borstkas voelt; 's avonds kleurt de wolk erboven oranje.

Dat is niet zonder risico en het niveau wordt gemeten; bij verhoogde activiteit gaat de berg dicht. Er zijn in het verleden bezoekers omgekomen door vallende brokken.

Vanaf Port Vila is dat een dagtocht met een vlucht en dat past niet in elke havendag; sommige reizen doen Tanna apart aan.

Op datzelfde eiland leeft de John Frum-beweging, een cargocult die in de jaren dertig is ontstaan en die een Amerikaanse figuur verwacht die goederen brengt. Elk jaar op 15 februari wordt er met zelfgemaakte geweren en met de Amerikaanse vlag geparadeerd.

Die beweging komt voort uit de Tweede Wereldoorlog, toen er op deze eilanden een half miljoen Amerikaanse militairen zijn geweest en de bevolking zag wat er per schip en vliegtuig werd aangevoerd.

Wat er van de oorlog over is

Efate en Espiritu Santo waren tussen 1942 en 1945 een van de grootste geallieerde bases in de Stille Oceaan.

Bij het vertrek is er materiaal in zee gedumpt dat niet mee terug kon. Bij Espiritu Santo ligt Million Dollar Point, waar bulldozers, vrachtwagens en kranen van een pier het water in zijn gereden; je kunt er tussen snorkelen.

In dezelfde wateren ligt de SS President Coolidge, een passagiersschip van tweehonderd meter dat in 1942 als troepentransport op een eigen mijn liep. Het ligt op twintig tot zeventig meter en is een van de best bereikbare grote wrakken ter wereld.

Dat is bij Luganville, en dat is een aparte aanloop; vanaf Port Vila kom je er niet.

Bij Efate zelf liggen kleinere wrakken en resten van landingsbanen. Er is een duikplek met een gezonken vrachtschip vlak bij de haven.

James Michener schreef hier zijn Tales of the South Pacific, dat de basis werd voor de musical South Pacific; het eiland Ambae is het Bali Hai uit dat verhaal.

Wat je op een havendag doet

Efate is honderd kilometer in omtrek en er loopt een verharde ringweg omheen, dus alles is bereikbaar.

De markt in Port Vila is dagelijks open, met groente, fruit en gevlochten waar; hij draait van maandagochtend tot zaterdagmiddag onafgebroken, met verkopers die er slapen.

Op een half uur rijden liggen de Mele-watervallen, een reeks bassins in kalksteen waar je van de ene in de andere klimt, met turkoois water. Dat is de meest bezochte plek van het eiland.

Op twintig minuten ligt Hideaway Island, een zeepark waar je snorkelt en waar een onderwaterpostkantoor staat: je koopt een waterbestendige kaart, duikt naar de bus op drie meter diepte en post hem daar.

Verder zijn er blue holes: zoetwaterbronnen in het bos waar het water fel blauw is doordat het door kalksteen is gefilterd.

Wat je hier drinkt is kava, gemaakt van de wortel van een peperplant, die verdovend werkt op de mond en die 's avonds in kavabars wordt geschonken. Het is een sociaal ritueel; er wordt niet bij gepraat.

Wanneer de schepen komen

Het aanbod ligt in de zuidelijke zomer en het najaar, met de meeste aanlopen tussen oktober en april.

Dat volgt de vloot die vanuit Australië vaart. Het weer is dan warm en vochtig, met vijfentwintig tot dertig graden; van november tot april is het cycloonseizoen.

Vanuatu wordt daar hard door geraakt. In 2015 en in 2023 zijn er cyclonen overgetrokken die grote schade hebben aangericht, en dat is de reden dat een aanloop in die maanden kan vervallen.

Van mei tot oktober is het droger en koeler, met tweeëntwintig tot zesentwintig graden, en dat is de aangenaamste tijd.

Er is nog een reden waarom een aanloop kan uitvallen: aardbevingen. Vanuatu ligt op de Ring van Vuur en staat in de wereldwijde risicolijsten steevast bovenaan.

De munt is de vatu; Australische dollars worden op veel plekken aangenomen. Pinnen kan in de stad, daarbuiten niet. Neem contant geld mee voor de markt en de watervallen.

Er wordt rechts gereden. Taxi's en busjes hebben geen meter; spreek de prijs vooraf af.