Cruises naar Ørnes

Het punt ligt in Frankrijk

Wij hebben de coordinaten van alle havens in dit bestand nagerekend, en bij deze plaats kloppen zij niet.

Het punt staat op negenenveertig graden noorderbreedte en vijfeneenhalve graad oosterlengte, en dat is in de Frans-Belgische grensstreek, honderden kilometers van elke zee.

Tussen dat punt en deze plaats ligt tweeduizend veertien kilometer. Dit record heeft driehonderdvijfenzestig reizen.

Dat de reizen bij de Noorse plaats horen, staat vast: de buurhavens liggen allemaal op de kustroute naar het noorden.

Voor jou heeft het geen gevolg voor de route, alleen voor de kaart.

Een gletsjer die tot bijna aan zee komt

Er komen 560 reizen langs in Ørnes en er vertrekt er geen enkele. Achter de plaats ligt Svartisen, de op een na grootste gletsjer van Noorwegen, en die doet iets wat geen enkele andere op het Europese vasteland doet.

Eén arm ervan, de Engabreen, komt tot ongeveer twintig meter boven zeeniveau naar beneden. Dat is uitzonderlijk laag voor deze breedtegraad; gletsjers houden normaal ver boven de boomgrens op.

Dat kan doordat er op het plateau erboven enorme hoeveelheden sneeuw vallen, aangevoerd door natte lucht van de Atlantische Oceaan. Er komt zoveel bij dat het ijs sneller naar beneden wordt geduwd dan het smelt.

De naam betekent het zwarte ijs, en die slaat op de kleur die het oppervlak aanneemt: oud, samengeperst ijs weerkaatst blauw, en met stof erop wordt het donker.

Vanaf het schip zie je bij helder weer de witte kap op de bergen liggen. Om er dichtbij te komen moet je met een boot een fjord in en daarna nog drie kilometer lopen, en dat past niet in een korte aanloop.

De gletsjer trekt zich terug

Wie hier over tien jaar terugkomt, ziet iets anders, en dat is meetbaar.

De arm die tot bij zeeniveau kwam, is sinds het begin van deze eeuw honderden meters teruggetrokken. In de jaren negentig groeide hij nog, doordat er in die periode veel sneeuw viel; sindsdien verliest hij.

Dat wordt nauwkeurig bijgehouden. Onder de gletsjer ligt een tunnelstelsel dat is aangelegd voor een waterkrachtcentrale, en daardoor kunnen onderzoekers letterlijk onder het bewegende ijs komen; het is een van de weinige plekken ter wereld waar dat kan.

Wat ze daar meten is hoe een gletsjer over zijn ondergrond schuift en hoeveel steen hij daarbij meeneemt. Dat werk loopt al sinds de jaren tachtig.

Het water dat eronder wegloopt is melkwit van het gesteentemeel: rots die door de druk tot stof is vermalen. Dat kleurt het fjordwater eromheen lichtgroen.

Een dorp dat van de scheepvaart leefde

Ørnes zelf telt ongeveer duizend inwoners en is de hoofdplaats van de gemeente Meløy.

Het bestaat als aanlegplaats sinds het midden van de negentiende eeuw, toen er een handelspost kwam waar de boten langs deze kust aanlegden. Voor die tijd was dit een boerderij.

Die handelsposten waren op deze kust de knooppunten: een pakhuis, een winkel en een kade, waar de vissers hun vangst brachten en meel, koffie en gereedschap kochten. De eigenaar was meestal ook de bank en soms de burgemeester.

Een deel van die oude bebouwing staat er nog, met een houten pakhuis aan het water. De rest van de plaats is naoorlogs.

In de gemeente zit verder een grote fabriek die silicium maakt, aangedreven door waterkracht uit dezelfde bergen waar de gletsjer op ligt.

Dat is geen toeval. Noorwegen haalt vrijwel al zijn stroom uit waterkracht, en juist in dit deel van het land is de combinatie van veel neerslag en veel hoogteverschil ideaal; de industrie is daar naartoe gekomen in plaats van andersom.

Op de bergen achter de plaats liggen daarvoor stuwmeren, met tunnels die het water naar centrales diep in de rots brengen. Een deel van dat water komt rechtstreeks van de gletsjer.

De maalstroom verderop

Iets ten noorden van hier, bij Bodø, ligt iets waar deze kust bekend om is.

In een nauwe zeestraat wordt bij elk getij een enorme hoeveelheid water door een opening van honderdvijftig meter geperst: bij springtij zo'n vierhonderd miljoen kubieke meter in zes uur. Dat levert stroomsnelheden op van ruim twintig kilometer per uur en draaikolken van tien meter doorsnee.

Het geldt als de sterkste getijdenstroom ter wereld. Er is een brug overheen waar je op kunt staan, en er varen boten in die je erdoorheen brengen.

De lijndienst vaart er niet doorheen; die neemt de buitenroute. Wie het wil zien, moet in Bodø van boord en er zelf heen.

Het draait alleen rond de kentering van het tij, vier keer per dag, en de tijden verschuiven dagelijks. Wij hebben de tarieven, reistijden en getijtijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Het hele jaar door

Januari telt 42 reizen, maart 39 en oktober 39. April telt er 19 en juni 19.

Alle 560 aanlopen zijn van Hurtigruten en duren tien tot veertien dagen; dit ligt op de kustlijn van Bergen naar Kirkenes.

Ørnes ligt net boven de poolcirkel, die het schip een paar uur zuidelijker passeert. De middernachtszon duurt hier van begin juni tot begin juli, de poolnacht van half december tot begin januari; op deze breedte is dat nog kort.

Het schip ligt hier kort en de aanloop kan 's nachts vallen; dat hangt van de vaarrichting af.

Waar je op moet letten

• De coordinaten van dit record kloppen niet. Ga af op de havenlijst en niet op de kaart.
• De gletsjer is vanaf zee te zien bij helder weer.
• Er dichtbij komen kost een dag, met boot en wandeling.
• Het schip ligt hier kort; kijk de dienstregeling na.
• De maalstroom ligt bij Bodø, niet hier.
• Neem regenkleding mee; hier valt veel neerslag.