Cruises vanuit Narvik

Een stad die er ligt voor Zweeds ijzer

Er komen 171 reizen langs in Narvik, tweehonderd kilometer boven de poolcirkel aan het Ofotfjord.

De stad bestaat om één reden: in het Zweedse Kiruna, honderdvijftig kilometer landinwaarts, ligt een van de grootste ijzerertsmijnen ter wereld, en de Zweedse havens aan de Botnische Golf vriezen in de winter dicht. Narvik niet, want de Golfstroom houdt het water hier open.

Daarom is er tussen 1898 en 1902 een spoorlijn door het gebergte gelegd en is er een havenstad uit de grond gestampt. Er wonen nu ongeveer negentienduizend mensen en er wordt nog altijd elke dag erts overgeslagen.

De rederijen zijn Hurtigruten, Silversea Cruises, TUI Cruises Mein Schiff en Ambassador Cruise Line, met Hurtigruten op het merendeel van de aanlopen. De schepen die hier het vaakst liggen zijn MS Trollfjord, MS Midnatsol, MS Otto Sverdrup en Silver Dawn.

Wat er verder op dezelfde reizen staat is Tromsø, Honningsvåg, Bergen en Alta; dit ligt op de Noorse kustroute en op de winterreizen naar het noorderlicht.

De spoorlijn die door de bergen is gehakt

De Ofotenbanen is tweeënveertig kilometer lang aan Noorse kant en klimt van zeeniveau naar ruim vijfhonderd meter.

Hij is met de hand aangelegd door arbeiders die rallare werden genoemd, in een klimaat waarin het werk 's winters stillag. Er zijn honderden mensen bij omgekomen; er staat een monument voor hen bij het station.

Over die lijn rijden nu de zwaarste treinen van Europa: ertstreinen van zevenhonderdvijftig meter met achtenzestig wagons, die per rit ruim achtduizend ton vervoeren. Ze rijden dag en nacht.

Voor reizigers rijdt er een personentrein naar Kiruna en Luleå, en het traject naar het Zweedse Abisko is de gangbare excursie. Onderweg zie je het fjord onder je liggen, watervallen en de kale hoogvlakte.

Naast de spoorlijn loopt een wandelpad, de Rallarvegen, dat over de oude werkweg gaat. Dat is in de zomer een tocht van meerdere uren.

De haven zelf is een ertshaven: er staan silo's, transportbanden en een kade waar bulkschepen laden. Cruiseschepen liggen aan een aparte kade.

Zestig dagen vechten in 1940

Narvik is in het voorjaar van 1940 het toneel geweest van de eerste geallieerde landoverwinning van de Tweede Wereldoorlog.

Duitsland viel Noorwegen binnen op 9 april 1940 en nam Narvik dezelfde dag in, om het ijzererts veilig te stellen. In de dagen erna vernietigde de Britse marine in twee zeeslagen in het fjord tien Duitse torpedobootjagers.

Daarna volgde een landcampagne waarin Noorse, Franse, Poolse en Britse eenheden de stad op 28 mei heroverden. Het was op dat moment het enige geallieerde succes in Europa.

Het duurde twaalf dagen. Op 10 juni moesten de troepen zich terugtrekken omdat Frankrijk zelf was ingestort en elke man daar nodig was; Narvik viel opnieuw en bleef bezet tot 1945.

Op de bodem van het fjord liggen de wrakken van die zeeslagen, plus schepen die later zijn gezonken. Er is in de stad een oorlogsmuseum dat in 2016 opnieuw is ingericht en dat de bezetting vanuit de burgerbevolking vertelt.

Op de begraafplaatsen liggen soldaten uit vier landen. Voor Polen is Narvik een naam die iedereen kent, want de Poolse brigade die hier vocht bestond uit mannen die na de val van hun land waren uitgeweken.

Een kabelbaan naar zeshonderd meter

Vanaf de rand van het centrum gaat een kabelbaan in vijf minuten naar zeshonderd meter hoogte.

Boven staat een restaurant met uitzicht over het fjord, de bergen en de stad. Bij helder weer zie je tot aan de Lofoten.

Wat het bijzonder maakt is de tijd van het jaar. Van eind mei tot half juli gaat de zon hier niet onder, en dan is de kabelbaan 's nachts open voor de middernachtzon; van december tot half januari komt hij niet boven de horizon, en dan is dit een van de plekken waar het noorderlicht wordt bekeken.

Dat noorderlicht is de reden dat er in deze haven ook in de winter schepen liggen. Februari en maart tellen elk 24 aanlopen en oktober 31, wat voor een haven boven de poolcirkel ongebruikelijk is.

Voor het noorderlicht geldt: je hebt donker, helder weer en geluk nodig. De kans is het grootst tussen september en maart, in de uren rond middernacht, en niemand kan het garanderen.

Aan de voet van de kabelbaan ligt het skigebied van de stad, met pistes die tot vlak boven zee lopen. In het voorjaar kun je er 's ochtends skiën en 's middags aan het fjord zitten.

Wat er in de omgeving ligt

Narvik is een goede uitvalsbasis en dat is voor deze kust ongewoon: er lopen wegen naar drie kanten.

De Lofoten beginnen op anderhalf uur rijden. Bij Svolvær staan de bergen recht uit zee en liggen de vissersdorpen met rode huisjes op palen; dat is de bekendste kust van Noorwegen.

Aan de Zweedse kant ligt Abisko, op anderhalf uur met de trein. Dat park heeft door zijn ligging in de regenschaduw uitzonderlijk veel heldere nachten, wat het tot een van de betrouwbaarste plekken voor het noorderlicht maakt.

Dichterbij liggen de Polarpark, waar wolven, lynxen en beren in grote gebieden worden gehouden, en het museum over de Sami-cultuur in de streek.

De Sami wonen in dit gebied en houden er rendieren. Langs de weg naar Zweden zie je de kuddes, en er zijn bezoeken aan een kamp waar over het leven met de rendieren wordt verteld.

Op het water: er varen ribboten het fjord op, en er wordt gedoken op de wrakken uit 1940 door wie daarvoor gecertificeerd is.

Wanneer de schepen komen

Oktober telt 31 reizen, februari 24, maart 24 en november 23. Augustus is met 3 de rustigste maand.

Dat is opvallend en het is het tegenovergestelde van de meeste Noorse havens. Dit komt doordat Hurtigruten hier het hele jaar door vaart en doordat de winterreizen naar het noorderlicht een eigen seizoen zijn geworden.

De zomer is hier juist rustig omdat de grote schepen dan naar de fjorden in het zuidwesten gaan en naar de Noordkaap.

Het weer: in de zomer twaalf tot twintig graden, in de winter rond of onder het vriespunt met sneeuw. De Golfstroom houdt het milder dan je op deze breedte zou verwachten, en het is er natter dan koud.

Wie in de winter komt: neem lagen, een muts, handschoenen en schoenen met grip mee. De straten zijn dan ijzig en er is maar een paar uur schemer.

De kade ligt op tien minuten lopen van het centrum, dat klein is en om een winkelstraat draait. Voor de kabelbaan loop je vanaf de kade in een kwartier.

Voor de Lofoten, Abisko en de treinrit heb je een excursie nodig; die zijn beperkt in aantal en gaan aan boord snel weg.