Cruises naar Kampong Tralach

Een rivier die twee kanten op stroomt

Er komen 166 reizen langs in Kampong Tralach en er vertrekt er geen enkele. Het dorp ligt aan de Tonlé Sap, en die rivier doet iets wat vrijwel geen andere rivier doet: hij keert twee keer per jaar van richting om.

Normaal stroomt de Tonlé Sap zuidwaarts, van het grote meer naar de Mekong bij Phnom Penh. Maar in de moesson zwelt de Mekong zo aan dat hij het water niet meer kan opnemen.

Dan draait de stroom om. Het water loopt de andere kant op, het meer in, en dat meer groeit van ongeveer tweeduizend vierkante kilometer naar vier- tot vijfmaal die omvang, met een waterstand die negen meter hoger komt.

In oktober of november keert het weer terug. Dat moment wordt in Phnom Penh gevierd met een driedaags waterfeest en bootraces.

Voor de riviervaart betekent het alles. Wat er bevaarbaar is, en hoe ver een schip het meer op kan, hangt af van waar je in die cyclus zit.

Een ossenkar over een zandpad

De vaste manier om hier van de kade naar het dorp te komen is met een kar achter twee ossen.

Dat is niet voor de show bedacht. In de Cambodjaanse plattelandshuishoudens is de ossenkar tot voor kort het gewone vervoer geweest, en op modderige wegen in het regenseizoen komt een auto er niet door.

De rit duurt ongeveer een half uur over een zandpad tussen de rijstvelden. Er zit geen vering onder en de wielen zijn van hout; het schudt.

De karren zijn van dorpsbewoners die er een inkomen aan hebben. Dat is de reden dat dit uitstapje bestaat en dat het dorp er iets aan overhoudt.

Aan het eind staat een pagode. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Twee tempels van twee eeuwen

In het dorp staan twee boeddhistische tempels naast elkaar die uit heel verschillende tijden komen.

De oudste is een houten gebouw uit het begin van de negentiende eeuw, opgetrokken op palen, met een dak in meerdere lagen. Binnen zijn de wanden en het plafond beschilderd met taferelen uit het leven van de Boeddha en uit de Reamker, de Cambodjaanse versie van het Indiase Ramayana-epos.

Die schilderingen zijn verbleekt en op plaatsen weggesleten. Er is geen klimaatbeheersing en het gebouw staat open.

Ernaast staat een veel grotere tempel uit de jaren zestig van de vorige eeuw, in fel geschilderd beton. Die is nog in gebruik en er wonen monniken.

Dat het oude gebouw er nog staat is niet vanzelfsprekend. Onder de Rode Khmer zijn de meeste Cambodjaanse tempels verwoest of tot opslagplaats of gevangenis gemaakt.

Aardewerk uit de provincie hiernaast

De provincie waar dit dorp in ligt, Kampong Chhnang, heet naar wat er wordt gemaakt: chhnang betekent pot.

In de dorpen rond de provinciehoofdstad wordt aardewerk gedraaid zonder draaischijf. De pottenbakster, want het is vrijwel altijd vrouwenwerk, loopt om de klomp klei heen terwijl zij hem vormt.

Het bakken gebeurt in de open lucht, in een stapel stro en hout, op een temperatuur die lager ligt dan in een oven. Daardoor blijft het aardewerk poreus, en dat is precies de bedoeling: een waterkruik die zweet houdt het water koel.

Het gaat om huishoudelijk werk, geen kunstnijverheid: kookpotten, waterkruiken, fornuizen. Het wordt over het hele land verkocht.

Het ambacht loopt terug nu plastic en metaal goedkoper zijn. Er zijn nog enkele duizenden gezinnen die ervan leven.

Verderop in dezelfde provincie ligt een drijvend dorp waar de huizen op tonnen en bamboevlotten staan en met het water mee omhoog en omlaag gaan. Er wonen vooral Vietnamese vissersfamilies, van wie een groot deel geen Cambodjaans staatsburgerschap heeft en dus geen recht op land.

Dat is geen bezienswaardigheid maar een woonsituatie. Wie er langsvaart, ziet school, winkel en kerk allemaal drijvend.

Een vlak jaar met één gat

Maart telt 31 reizen, januari en november elk 27 en februari 26. In juni en juli komt hier niets langs en in mei 3.

Buiten dat gat is het jaar opvallend vlak: van augustus tot april schommelt het tussen de 13 en de 31. Dat is anders dan bij de zeehavens, die vrijwel allemaal één scherpe piek hebben.

Het gat zelf is de waterstand. Aan het eind van de droge tijd staat de Mekong te laag voor de schepen; de moesson vult hem vanaf juni en dan duurt het nog weken voor het traject weer bevaarbaar is.

136 van de 166 reizen duren vijf tot zeven dagen en 84 tien tot veertien. Ze vertrekken uit Siem Reap (84), Ho Chi Minh City (68) en Kampong Cham (68).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Sa Dec, Vietnam, Phnom Penh, Cambodja, My Tho, Vietnam en Ho Chi Minh City, Vietnam, met Phnom Penh op 292 vermeldingen en Sa Dec op 228.

Waar je op moet letten

• De ossenkar schudt; wie rugklachten heeft kan beter lopen.
• Bedek schouders en knieën bij de tempels en trek je schoenen uit.
• Neem kleingeld mee; er wordt in dollars gerekend.
• Er is geen schaduw op het pad; neem een hoed en water.
• Van mei tot juli vaart hier vrijwel niets.