Cruises naar Ilha Grande

Een eiland dat een strafkolonie was

Er komen 151 reizen langs in Ilha Grande, een eiland van honderdvijftig vierkante kilometer voor de kust tussen Rio de Janeiro en São Paulo.

Wat er nu is, is een eiland zonder auto's, met honderd stranden en met paden door de Atlantische kustregenwoud. Wat er tot 1994 was, is de reden dat het er zo uitziet.

Op het eiland stond bijna een eeuw lang een gevangenis, eerst voor politieke gevangenen onder het regime van Vargas en later voor zware criminelen. Dat hield bezoekers weg en bouwen tegen; toen de gevangenis in 1994 werd opgeblazen, lag er een eiland dat vrijwel onaangetast was.

Het staat sinds 2019 samen met de kust eromheen op de Werelderfgoedlijst, om de biodiversiteit van het resterende Atlantische woud.

De rederijen zijn MSC Cruises, Costa Cruises, Oceania Cruises en Scenic Ocean Cruises. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Rio de Janeiro, Santos, Búzios en Ilhabela.

Wat er van de gevangenis over is

In het binnenland, op een uur lopen vanaf het dorp, liggen de resten van de Cândido Mendes-gevangenis.

Er staat niet veel meer dan muren, een poort en fundamenten; het gebouw is na de sluiting opgeblazen om te voorkomen dat het opnieuw in gebruik zou worden genomen.

Wat er wel is, is de geschiedenis. In de jaren zeventig zaten hier politieke gevangenen samen met gewone criminelen opgesloten, en dat contact heeft geleid tot het ontstaan van een van de grootste criminele organisaties van Brazilië: de politieke gevangenen brachten organisatie en discipline mee, en die kennis werd overgenomen.

Daarvoor, in de jaren dertig en veertig, zaten er tegenstanders van het bewind, onder wie schrijvers. Graciliano Ramos heeft over zijn tijd hier het boek Memórias do Cárcere geschreven.

Nog eerder was het eiland een quarantainestation: aan het einde van de negentiende eeuw werden schepen met immigranten hier vastgehouden voordat ze het vasteland op mochten. Het lazaret van die tijd staat er nog gedeeltelijk.

Er lopen paden naartoe en er zijn gidsen die het verhaal vertellen. Wij hebben de toegankelijkheid niet ter plaatse gecontroleerd.

Het dorp en de paden

De aanlanding is bij Vila do Abraão, het dorp waar de meeste van de vijfduizend eilandbewoners wonen.

Er rijden geen auto's. Er zijn een paar dienstvoertuigen en verder gaat alles te voet, met een kruiwagen of per boot; de straten zijn van zand.

Vanaf het dorp lopen zestien gemarkeerde paden het eiland op. Het bekendste gaat in twee uur naar Lopes Mendes, een strand van drie kilometer met wit zand dat regelmatig in lijstjes van de mooiste stranden van Brazilië staat.

Dat pad gaat door het bos, over wortels en stenen, met klimmen en dalen. Er is een kortere weg: met een boot naar de baai ernaast en dan twintig minuten lopen over de heuvel.

Andere paden gaan naar de vuurtoren, naar watervallen in het binnenland en naar de Pico do Papagaio, negenhonderdtachtig meter, waar je in het donker aan begint om boven de zon te zien opkomen. Dat is vijf uur klimmen.

Wat je onderweg tegenkomt: brulapen, toekans en slingerapen, en muggen. Neem muggenspul mee, want in dit bos zijn ze er de hele dag.

Het water eromheen

Rond het eiland liggen baaien waar boten de hele dag heen en weer varen.

De Lagoa Azul, aan de noordkant, is een ondiepe baai tussen twee eilandjes waar het water helder en turkoois is en waar je tussen de rifvissen snorkelt. Dat is de vaste stop van elke boottocht.

Bij Freguesia de Santana staat een kerk uit 1796 aan het water, en bij Saco do Céu ligt een baai die zo beschut is dat de sterren er 's avonds in het water weerspiegelen; daar komt de naam vandaan.

In het water leven zeeschildpadden en er zwemmen dolfijnen. Van juli tot november trekken bultruggen langs deze kust.

Er liggen scheepswrakken op geringe diepte waar wordt gedoken, waaronder een schip dat in 1911 verging.

De boottochten duren een halve of een hele dag en vertrekken vanaf de steiger in het dorp. Bij ruwe zee varen ze niet naar de noordkant.

Wat je moet weten

Dit is een aanloop waar je zelf iets moet regelen, want er staat niets klaar.

Er wordt getenderd naar de steiger bij het dorp. Bij deining kan dat vervallen; het eiland ligt in een beschutte baai, dus dat gebeurt niet vaak.

Neem contant geld mee in reais. Er is een pinautomaat in het dorp die niet altijd werkt, en de bootjes en de strandtenten rekenen contant af.

Neem schoenen mee waarop je kunt lopen als je een pad op wilt. Slippers werken niet op de wortels en de stenen.

Er is geen ziekenhuis op het eiland en beperkt mobiel bereik buiten het dorp. Blijf op de gemarkeerde paden.

De zon is scherp en er is op de stranden weinig schaduw. Smeer in en neem water mee, want onderweg is er niets te koop.

Wat je in het dorp eet is vis en garnalen, met een moqueca als het gerecht van de streek.

Wanneer de schepen komen

De maanden met aanbod liggen in de zuidelijke zomer. Van mei tot en met september komt hier vrijwel niets langs.

Dat is dezelfde verdeling als bij de andere Braziliaanse havens: de vloot ligt hier van november tot april en verkast daarna naar Europa.

Het weer is dan warm en vochtig, met vijfentwintig tot vijfendertig graden en buien die kort en hevig zijn. Het regent op dit eiland meer dan op het vasteland, want het bos vangt de wolken.

De zee is drieëntwintig tot zesentwintig graden. In januari en februari is het het drukst, ook met Braziliaanse bezoekers, en rond carnaval is het dorp vol.

Wie rust zoekt: ga vroeg van boord en loop het dorp uit. Op tien minuten lopen begint het bos en houdt de drukte op.

Het eiland heeft een bezoekersregeling: er geldt een maximum aantal mensen dat tegelijk op het eiland mag zijn, en op piekdagen wordt dat gehandhaafd. Voor cruisepassagiers regelt de rederij de toegang.