Cruises naar Gent

Een riviersstad die het toerisme niet nodig had

Er komen 206 riviercruises langs in Gent, en dat aantal is hoog voor een stad die niet aan een grote cruiserivier ligt.

Wat je hier vaart is het net van Vlaamse en Nederlandse waterwegen: Antwerpen staat op 173 van deze reizen, Amsterdam op 134, Brussel op 124 en Dordrecht op 120. Dat is de rondreis langs de Vlaamse steden en de Zeeuwse en Zuid-Hollandse wateren.

De rederijen zijn AmaWaterways, A-ROSA, Celebrity Cruises en CroisiEurope en de schepen die hier het vaakst liggen zijn AmaFiora, AmaSofia, A-ROSA AQUA en AmaSerena.

Gent telt tweehonderdzestigduizend inwoners, waarvan een op de vier student. Dat maakt het karakter: dit is geen museumstad maar een werkende stad, en dat is precies waarom bezoekers hem waarderen.

De aanlegplaats ligt aan de Handelsdok of aan de Rigakaai, ongeveer twee kilometer van het centrum. Er rijden trams en er staan bussen; lopen kost een half uur.

Het schilderij waar mensen voor omrijden

In de Sint-Baafskathedraal hangt het Lam Gods, en dat is het belangrijkste kunstwerk van de Nederlanden.

Het veelluik is in 1432 voltooid door Jan van Eyck en zijn broer Hubert, en het is het scharnierpunt tussen de middeleeuwse en de moderne schilderkunst: voor het eerst waren stof, huid, edelsteen en licht zo geschilderd dat je het materiaal herkent.

Wat het verhaal erbij nog groter maakt is wat er sindsdien mee is gebeurd. Het paneel is gestolen door de Franse revolutionairen, verkocht aan Berlijn, teruggehaald bij het Verdrag van Versailles, door de nazi's naar een zoutmijn in Oostenrijk gebracht en daar in 1945 teruggevonden.

Eén paneel is er nog steeds niet. In 1934 zijn de Rechtvaardige Rechters gestolen; er kwam een losgeldbrief, de vermoedelijke dief stierf zonder de plek te noemen, en het paneel is nooit teruggevonden. Wat er nu hangt is een kopie uit 1945.

Sinds 2012 wordt het werk gerestaureerd, en dat leverde een verrassing op: onder de overschildering kwam het lam tevoorschijn met een gezicht dat menselijker is dan wat er eeuwenlang overheen zat. Dat heeft in 2020 het wereldnieuws gehaald.

Het hangt in een bezoekerscentrum in de kathedraal met een tijdslot. Boek vooraf; er kunnen weinig mensen tegelijk naar binnen.

Drie torens op een rij

Vanaf de Sint-Michielsbrug zie je waar Gent om bekendstaat: drie torens achter elkaar op één lijn.

Dat zijn de Sint-Niklaaskerk uit de dertiende eeuw, het belfort uit 1380 en de Sint-Baafskathedraal. Het middelste is een stadstoren en geen kerktoren, en dat is het punt: hij stond er als teken dat de burgers zelf iets te zeggen hadden.

In dat belfort lagen de privileges van de stad achter drie sloten en er hing de klok die alarm sloeg. Het staat sinds 1999 op de Werelderfgoedlijst, samen met de andere belforten van België en Noord-Frankrijk, en er gaat een lift naar boven.

Aan de andere kant van het water ligt de Graslei met de Korenlei ertegenover: twee kades met gildehuizen uit de dertiende tot de zeventiende eeuw, waaronder een korenstapelhuis uit 1200.

Even verderop staat het Gravensteen, een waterburcht uit 1180 midden in de stad, met muren en een donjon waar je overheen kunt lopen. Hij is in de negentiende eeuw van de sloop gered doordat de stad hem terugkocht van een spinnerij die erin zat.

Wat je vanaf de kades ziet is een stad die aan het water is gebouwd: de Leie en de Schelde komen hier samen en het centrum ligt op de eilanden ertussen.

Wat de stad rijk maakte en wat er misging

Gent was in de veertiende eeuw na Parijs de grootste stad van Noord-Europa, met vijfenzestigduizend inwoners.

Dat kwam van de lakennijverheid: wol uit Engeland werd hier tot laken geweven en over heel Europa verkocht. De wevers waren met tienduizenden en zij waren machtig genoeg om het stadsbestuur te bepalen.

Die macht heeft de stad twee eeuwen lang in opstand gehouden tegen haar heersers. De bekendste afloop is die van 1540, toen Karel V, die zelf in Gent geboren was, een belastingopstand neersloeg en de leiders met een strop om de hals door de stad liet lopen.

Die vernedering leverde de bijnaam op die Gentenaars nog altijd met trots dragen: stroppendragers. Bij de jaarlijkse feesten lopen mensen met een strop om.

In de negentiende eeuw kwam de tweede bloei, met katoen. Lieven Bauwens smokkelde in 1798 een Engelse spinmachine het land in en bouwde die na; Gent werd daarmee de eerste industriestad van het vasteland, met de armoede die daarbij hoorde.

Wat daarvan over is zijn de fabrieksgebouwen langs het water, waarvan een deel is omgebouwd tot woningen en werkplaatsen, en een arbeiderswoning uit die tijd die als museum is ingericht.

Eten, en waarom hier veel vegetarisch is

Gent heeft een reputatie op het gebied van eten en die is niet vanzelf ontstaan.

De stad riep in 2009 als eerste ter wereld een wekelijkse vleesloze dag uit voor haar eigen instellingen, en dat heeft een keten van vegetarische zaken op gang gebracht; er zijn er per inwoner meer dan in de meeste Europese steden.

Wat je van de streek moet proberen is waterzooi, een stoofpot van kip of vis met room en groente, en het gebak dat mokken heet. In de winkels liggen cuberdons, paarse kegeltjes met een vloeibaar hart, die hier neuzekes heten.

Er wordt bier gebrouwen: de Gruut-brouwerij in het centrum maakt bier zonder hop, met een kruidenmengsel zoals dat voor de zestiende eeuw gebruikelijk was.

De markt op de Vrijdagmarkt is er sinds 1199 en staat er nog elke vrijdag. Op zondag is er een bloemenmarkt op het Kouter.

In het centrum zijn de meeste straten autovrij. Dat is sinds 2017 uitgebreid met een verkeersplan dat doorgaand verkeer uit de binnenstad weert; je loopt en fietst er daardoor prettiger dan in vrijwel elke andere Belgische stad.

Wanneer de schepen komen

April telt 41 reizen, september 23 en december 22. In januari komt hier vrijwel niets langs.

Die piek in april is de tulpenreis. In het voorjaar varen de schepen een lus door Nederland en Vlaanderen langs Keukenhof, Kinderdijk en de Vlaamse steden, en Gent staat daar vast op.

In december varen de kerstmarktreizen. Gent heeft dan een winterfeest rond het belfort met een schaatsbaan en kramen, en dat trekt de riviercruises aan.

Het weer is dat van de Lage Landen: zeventien tot tweeëntwintig graden in de zomer, vijf tot twaalf in het winterhalfjaar, en regen in elke maand. Neem een jas mee.

Wat op deze route zelden speelt is de waterstand. De Vlaamse en Zeeuwse waterwegen zijn gekanaliseerd en gestuwd, dus de omleidingen die op de Rijn en de Donau voorkomen zijn hier ongebruikelijk.

Wat wel speelt zijn de sluizen en de bruggen bij Terneuzen en op het kanaal Gent-Terneuzen; het schip ligt daar soms te wachten en dat kost tijd.

Voor de stad heb je vanaf de kade een tram of een bus nodig. De halte ligt vlak bij de aanlegplaats en de rit duurt een kwartier; koop het kaartje vooraf, want in het voertuig is het duurder.