Cruises naar Gallipoli

Het land klopt, de coordinaten liggen dertien kilometer van Anzac Cove

Er komen 60 reizen langs in Gallipoli en er vertrekt er geen enkele. Deze naam bestaat twee keer en dat heeft in dit record gevolgen.

Het landveld zegt Italie, en dat is juist: dit is een stadje aan de Ionische kust van Puglia, aan de hiel van de laars. Wij hebben dat nagerekend en van de drieenvijftig reizen hier doen er drieenvijftig een Italiaanse haven aan en negen een Turkse.

De coordinaten zeggen iets anders. Er staat veertig komma drie noorderbreedte en zesentwintig komma vier oosterlengte, en dat ligt op het schiereiland Gallipoli in Turkije, aan de Dardanellen.

Preciezer: het is dertien kilometer van Anzac Cove, de baai waar in april 1915 de landing plaatsvond die in Australie en Nieuw-Zeeland tot nationale herdenkingsdag heeft geleid. Het verschil met de plaats die wordt bedoeld is zevenhonderdvijftien kilometer.

Dat is meer dan een schoonheidsfout, want deze twee plaatsen roepen totaal verschillende verwachtingen op. Wie op een reisschema Gallipoli ziet staan en aan het slagveld denkt, komt in een Zuid-Italiaans badplaatsje uit.

De namen hebben overigens dezelfde herkomst: beide komen van het Griekse kallipolis, mooie stad. Dat is de reden dat zij allebei bestaan en dat een plaatszoeker de verkeerde kan kiezen.

De stad die Europa verlichtte

Onder de oude stad van deze plaats liggen ruimten in de rots die uitleggen waarom zij ooit rijk was.

Het zijn oliemolens, uitgehakt in de kalksteen onder de huizen, waar met ezels en steenrollen olijven werden geperst. Er zijn er in deze stad ongeveer vijfendertig geweest en verscheidene zijn te bezoeken.

De olie die daar werd gemaakt was geen eetolie maar lampolie. In de zeventiende en achttiende eeuw was dit de grootste uitvoerhaven van lampolie van Europa, en de straatverlichting van Londen, Parijs en Amsterdam brandde op olie die hier uit de grond kwam.

Dat werkte zo omdat de olie ondergronds werd geperst en bewaard: bij een gelijkmatige temperatuur van rond de achttien graden bleef zij vloeibaar en bederfde zij niet. De arbeiders woonden er maandenlang beneden, want naar boven en beneden gaan kostte te veel tijd.

Het is afgelopen toen de gasverlichting kwam en later de petroleum. Wat er overbleef zijn de kelders en een haven die zijn belangrijkste klant kwijt was.

Voor een Nederlandse bezoeker is dat een aardige gedachte: de grachten van Amsterdam zijn een tijdlang verlicht met olie uit de rots onder deze straten.

Een oude stad op een eiland

Het historische deel van deze stad ligt op een eilandje voor de kust, verbonden door een brug uit de zeventiende eeuw.

Daar is het een doolhof van witte straatjes waar twee mensen elkaar nauwelijks kunnen passeren, met de zee aan alle kanten. Je kunt er in een uur omheen lopen over de vestingmuur.

Aan de brugkant staat een kasteel dat in de dertiende eeuw is begonnen en dat vrijwel geheel door water is omringd. Het is te bezoeken en op het dak staan de kanonnen nog.

Midden in het eiland staat een barokke kathedraal uit de zeventiende eeuw, gebouwd van de plaatselijke kalksteen die zacht genoeg is om als hout te bewerken. Die steen wordt bij verwering goudkleurig, en dat is wat je in heel deze streek ziet.

Aan de kade ligt 's ochtends de vismarkt, waar de vangst van die nacht direct van de boot wordt verkocht. Dat is niet voor bezoekers ingericht en het is het aankijken waard.

De stranden liggen ten zuiden van de stad, met fijn zand en ondiep water, en zijn met een taxi in tien minuten te doen.

De vaargebieden en de cijfers

Bij alle drieenvijftig reizen staan Europa en de Middellandse Zee, en bij tweeenveertig ook de Griekse Eilanden.

Dat laatste klopt: dit stadje ligt aan de Ionische Zee en de Griekse eilanden liggen op een dag varen. Zeventien reizen beginnen in Piraeus en tien in Venetie.

Er staan tien reizen onder de westelijke Middellandse Zee, en dat is voor de hiel van Italie discutabel maar niet onzinnig; die reizen gaan door naar Civitavecchia, Barcelona of Nice.

Er wordt 9 maanden per jaar aangelegd, met oktober als drukste maand. De prijzen lopen van vierentwintighonderd euro tot vierentwintigduizend vijfhonderdnegen, en bij tien van de drieenvijftig reizen ontbreekt het bedrag.

Er leggen zes rederijen aan en dat zijn vrijwel allemaal partijen met kleine schepen. Dat past bij de haven: die is klein en er komen geen schepen van duizenden passagiers.

De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Athene (Piraeus), Sorrento, Malta en Venetie. Wij hebben de afstanden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Dit is niet het slagveld van 1915. Dat ligt zevenhonderd kilometer oostelijker in Turkije.
• De coordinaten in het bestand kloppen niet; die wijzen naar dat Turkse schiereiland.
• De oude stad ligt op een eiland en is in een uur rond te lopen.
• Bezoek een ondergrondse oliemolen. Daar komt de rijkdom van deze stad vandaan.
• Van december tot en met maart komt hier niets.
• De vismarkt is 's ochtends en is geen toeristische opzet.