Cruises naar Engelhartszell

Het eerste Oostenrijkse dorp aan de Donau

Er komen 106 riviercruises langs in Engelhartszell, een dorp van zevenhonderd inwoners aan de Donau, vlak over de Duitse grens.

Dat aantal is hoog voor zo'n kleine plaats, en de reden is de ligging. Vrijwel elke reis tussen Passau en Wenen komt hier langs, en het dorp ligt op ongeveer twee uur varen van Passau: precies de plek waar een schip dat 's middags vertrekt aan het einde van de dag kan afmeren.

De rederijen zijn Emerald Cruises, Celebrity Cruises en AmaWaterways. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Passau, Wenen, Melk en Linz.

De aanlegplaats ligt aan de dorpskade; je stapt van boord de dorpsstraat in.

Dit is het eerste Oostenrijkse dorp dat je tegenkomt als je stroomafwaarts vaart, en dat is aan de kaart en de kerktoren te zien.

Het enige trappistenklooster van Oostenrijk

Midden in het dorp staat de abdij Engelszell, en dat is de reden dat de schepen hier liggen.

Het klooster is in 1293 als cisterciënzerstichting begonnen, in 1786 door keizer Jozef II opgeheven, en in 1925 opnieuw bevolkt door trappisten die uit de Elzas waren verdreven. Het is het enige trappistenklooster van Oostenrijk.

De kerk is in de achttiende eeuw in rococo herbouwd, met een gevel die smal en hoog oprijst en met een interieur dat na oorlogsschade in de jaren vijftig is voltooid door een schilder die het plafond in moderne trant heeft afgemaakt. Dat contrast tussen achttiende-eeuwse stuc en twintigste-eeuws fresco is er het bijzondere aan.

De abdij heeft een donkere periode gekend. In 1939 vorderden de nazi's het gebouw; de monniken werden verdreven en het klooster werd tot 1945 als kamp gebruikt, onder meer voor krijgsgevangenen. Na de oorlog zijn de monniken teruggekeerd.

Er wonen nu nog een handvol monniken, te weinig om de abdij zelfstandig te laten voortbestaan; het beheer is deels overgedragen.

Wat er wordt gemaakt: sinds 2012 wordt er trappistenbier gebrouwen, een van de weinige brouwerijen ter wereld die dat keurmerk mag voeren. Daarnaast is er een likeur op kruiden en wordt er kaas gemaakt.

De Schlögener Schlinge

Stroomafwaarts van het dorp maakt de Donau een bocht die in Oostenrijk een begrip is.

De rivier stuit daar op hard gesteente en draait in twee lussen bijna volledig om zichzelf heen: eerst honderdveertig graden naar rechts en daarna weer terug. Vanaf het water heb je het gevoel dat je terugvaart.

Die vorm is ontstaan doordat de rivier zich in de loop van miljoenen jaren in het gebergte heeft ingesneden terwijl het land omhoogkwam; de bochten van de oude vlakte zijn daarbij mee naar beneden gesneden.

Er is een uitkijkpunt boven de bocht, bereikbaar met een klim van een half uur vanaf de oever. Vanaf het schip zie je het van binnenuit, en dat is een van de weinige stukken op de Donau waar het varen zelf het programma is.

Het gebied eromheen is bos en er lopen wandel- en fietspaden. De Donaufietsroute van Passau naar Wenen komt hier langs, en dat is de drukst bereden fietsroute van Europa.

Wie een fiets aan boord heeft, kan hier een etappe rijden en verderop weer instappen. Een aantal rederijen biedt dat aan.

Wat er verder in de streek ligt

Deze hoek van Opper-Oostenrijk is landelijk en heeft weinig grote namen, en dat is de aantrekkelijke kant.

Passau ligt twintig kilometer stroomopwaarts, in Duitsland, op de plek waar de Inn en de Ilz in de Donau komen. De dom daar heeft het grootste kerkorgel van Europa en er is dagelijks een concert.

Linz ligt zeventig kilometer stroomafwaarts en is de derde stad van Oostenrijk, met een museum voor mediakunst en een staalindustrie die de stad in de twintigste eeuw heeft gevormd.

Dichterbij ligt Schärding, een barok stadje aan de Inn met een gevelrij in kleuren die naar de beroepen van de eigenaren verwijzen, op een half uur rijden.

In de streek staan boerderijen die als vierkant om een binnenplaats zijn gebouwd, de Vierkanthöfe, en er wordt most gedronken: appel- en perencider die hier een eigen cultuur heeft.

Wat er van de geschiedenis ligt: bij Mauthausen, op honderd kilometer, stond een concentratiekamp dat als gedenkplaats te bezoeken is. Dat is een aparte excursie en geen dorpsuitje.

Wat een aanloop hier inhoudt

Engelhartszell is klein, en dat bepaalt hoe de dag eruitziet.

Er is één straat, een kerk, de abdij met de winkel, en een handvol horeca. Je bent er in een uur rond, en dat is precies de bedoeling: dit is een aanloop voor een avond of een ochtend, niet voor een dag.

De abdijwinkel verkoopt het bier, de likeur en de kaas. Er is een proeverij en die zit bij een deel van de excursies in.

Voor wie wil lopen: er gaan paden het bos in en langs de rivier, en het uitkijkpunt over de Schlinge is de moeite waard als het schip lang genoeg ligt.

Wat je hier eet is Oostenrijkse streekkeuken: knoedels, gebraden varkensvlees en Kaiserschmarrn. In het dorp zit een visrestaurant dat van de Donauvis leeft.

Betalen gaat met euro's en pinnen kan; het is een dorp, dus reken op beperkte openingstijden en op een middagpauze.

Wanneer de schepen komen

Het aanbod volgt het Donauseizoen: van maart tot december, met het zwaartepunt in het najaar en rond de kerstmarkten.

In januari en februari ligt de vloot stil voor onderhoud en komt hier niets langs.

Het weer is in de zomer twintig tot achtentwintig graden en in het voor- en najaar tien tot achttien. In het dal hangt in de ochtend vaak mist die tegen het middaguur optrekt.

Waar je op deze rivier rekening mee houdt is de waterstand. Bij hoogwater passen de schepen niet onder de bruggen en bij langdurige droogte wordt het te ondiep; in beide gevallen wordt er met bussen omgeleid.

Dit stuk tussen Passau en Linz is een van de trajecten waar dat het eerst speelt, want de rivier is er nog smal en de stuwen liggen dicht op elkaar.

Er wordt hier geschut. Tussen Passau en Wenen liggen negen sluizen; een deel daarvan passeer je 's nachts.