Cruises naar Delos

Een eiland waar niemand mag blijven

Er komen 69 reizen langs in Delos en er vertrekt er geen enkele. Op dit eiland woont niemand, en dat is geen gevolg van verval maar van een regel.

Er mag hier niemand overnachten. Bezoekers moeten voor zonsondergang weg zijn en dat wordt gehandhaafd; alleen een handvol bewakers en archeologen blijft.

Die regel is oud. In 426 voor Christus verordende Athene dat er op dit eiland niemand meer mocht bevallen en niemand meer mocht sterven: wie op sterven lag of ging bevallen werd naar het eilandje ernaast overgebracht, en de graven zijn opgegraven en daarheen verplaatst.

De reden was godsdienstig. Dit eiland gold als de geboorteplaats van Apollo en Artemis en moest daarom rein blijven, en geboorte en dood hoorden daar niet.

Het is een eiland van drie en een halve vierkante kilometer, acht kilometer van Mykonos, en er is geen haven. Het schip ankert en zet passagiers met sloepen op een steiger; bij de wind die hier in de zomer staat gaat dat regelmatig niet.

Zesenvijftig van de achtenzestig reizen komen van een enkele jachtrederij, en eenenvijftig beginnen in Athene. Zesendertig duren zeven nachten.

Bij bijna vier van de tien reizen ontbreekt de prijs

Van de achtenzestig reizen hier hebben er zesentwintig geen bedrag. Dat is achtendertig procent.

De bedragen die er wel staan lopen van zevenentwintighonderdveertig euro tot dertigduizend achthonderdtien. Die ondergrens is voor een week in de Griekse eilanden hoog en dat komt doordat hier alleen kleine schepen komen.

Er wordt zeven maanden per jaar aangelegd. oktober telt zestien aanlopen, juni twaalf, en augustus en september elk elf; van november tot en met maart komt hier niets.

Dat oktober de piek is, past bij het najaarspatroon dat wij bij de meeste mediterrane havens meten. Er is hier wel een praktische reden bij: in juli en augustus staat op deze eilanden de meltemi, een noordenwind die dagen kan aanhouden en die het aan land zetten onmogelijk maakt.

Reken er dus op dat deze aanloop kan vervallen. Dat gebeurt hier vaker dan bij een haven met een kade, en het is geen kwestie van pech maar van de ligging.

De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Athene (Piraeus), Mykonos, Santorini en Patmos.

Waar de oorlogskas van Athene lag

Dit eiland is tweemaal het middelpunt van de Egeische wereld geweest, en de eerste keer ging het om geld.

Na de Perzische oorlogen sloten de Griekse steden in 478 voor Christus een bondgenootschap tegen Perzie, en de gezamenlijke kas werd hier ondergebracht omdat dit heilige en neutrale grond was. Elke stad droeg jaarlijks bij.

In 454 heeft Athene die kas naar de eigen stad overgebracht, met het argument dat hij daar veiliger lag. Van dat geld is vervolgens het Parthenon gebouwd.

Dat is de kern van hoe Athene van bondgenoot tot heerser werd, en het is hier begonnen. Het bondgenootschap draagt tot vandaag de naam van dit eiland.

Wat er van dat heiligdom over is, is een terrein met fundamenten, altaren en zuilstompen langs een gewijde weg. Er staat een rij leeuwen van marmer die rond 600 voor Christus is neergezet; de originelen staan in het museum en op de terras staan afgietsels.

Er lag een tempel van Apollo, een heilig meer waar hij volgens de mythe geboren zou zijn, en een palmboom. Dat meer is in 1925 dichtgegooid tegen de malaria en er staat nu een palm in het midden.

De tweede keer ging het om mensen

Vanaf 166 voor Christus is dit eiland door Rome tot vrijhaven verklaard, en dat heeft het in enkele decennia tot een van de rijkste plaatsen van de Middellandse Zee gemaakt.

Er woonden op het hoogtepunt naar schatting dertigduizend mensen op die drie en een halve vierkante kilometer: Grieken, Romeinen, Syriers, Egyptenaren en joden, elk met hun eigen wijk en hun eigen goden. Er is een synagoge gevonden die tot de oudste bekende ter wereld behoort.

Waarin er werd gehandeld was olie, wijn, graan en, vooral, mensen. Dit was de grootste slavenmarkt van de oostelijke Middellandse Zee; een Griekse aardrijkskundige schreef dat er op een dag tienduizend mensen konden worden verkocht.

Dat is de economie waar de mozaieken en de zuilengangen die je hier ziet van betaald zijn. De rijke koopmanshuizen met binnenhoven, waterreservoirs en vloeren met dolfijnen en wijnranken stonden op die handel.

Het is twee keer geplunderd, in 88 en in 69 voor Christus, en daarna nooit hersteld. De bewoners zijn weggetrokken en het eiland is eeuwenlang als steengroeve gebruikt.

Ongeveer een vijfde van het terrein is opgegraven. Wat je ziet is dus een fractie, en er wordt nog gewerkt.

Wat je in een halve dag doet

Er is hier geen schaduw, geen winkel en geen restaurant, en dat bepaalt hoe je het aanpakt.

Neem water mee, een hoed en schoenen waarop je over los gesteente kunt lopen. Er is een kraan bij het museum en verder niets, en er is geen enkele boom van betekenis.

De vaste route loopt van de steiger langs de heilige weg naar het heiligdom, dan door de woonwijk met de mozaieken en dan omhoog naar het theater. Dat is ongeveer twee uur en het is de moeite waard om een gids te nemen, want zonder uitleg zie je fundamenten.

Wie verder klimt komt op de berg achter het terrein, honderdtwaalf meter hoog, waar een heiligdom voor Zeus stond. Van daar zie je het hele eiland en bij helder weer een reeks andere eilanden liggen; dat is nog een half uur.

Het museum bij de ingang is klein en het bevat het beste beeldhouwwerk van de vondsten, waaronder de oorspronkelijke leeuwen. Dat is binnen en dus koel.

Er wordt een toegangsprijs geheven en er is een tijdslimiet aan het verblijf. Wij hebben de vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Je komt met een sloep aan land. Bij noordenwind kan de aanloop vervallen.
• Er is geen schaduw en geen water te koop. Neem alles mee.
• Neem een gids. Zonder uitleg zie je vooral fundamenten.
• Oktober is de drukste maand; van november tot maart komt hier niets.
• Bij bijna vier van de tien reizen ontbreekt de prijs.
• Je moet voor zonsondergang weg. Overnachten mag hier niet.