Cruises naar Alta

Het punt ligt in Canada

Wij hebben de coordinaten van alle havens in dit bestand nagerekend, en bij deze plaats kloppen zij niet.

Het land staat goed op Noorwegen. Het punt staat op vijfenvijftig graden noorderbreedte en honderdvijftien graden westerlengte, en dat ligt in de Canadese provincie Alberta, ver van elke kust.

Tussen dat punt en deze stad ligt vijfduizend zevenhonderddrieentwintig kilometer. Er staat bovendien een tweede record met dezelfde naam en het land erachter, op precies datzelfde verkeerde punt, waar geen enkele reis aan hangt.

Dat de reizen wel hier horen, staat vast. De buurhavens liggen allemaal aan de Noorse noordkust en dit record heeft tweehonderdachttien reizen.

Voor jou betekent het dat je op de kaart niet moet afgaan. De havenlijst van de reis klopt wel.

Zesduizend tekeningen in de rots

Er komen 211 reizen langs in Alta en er vertrekt er geen enkele. Deze plaats op zeventig graden noorderbreedte heeft iets wat nergens anders in Noorwegen staat.

Aan de rand van de fjord liggen rotsplaten met duizenden ingekraste afbeeldingen: rendieren, elanden, beren, boten, netten, mensen die dansen en jagen. Er zijn er inmiddels ruim zesduizend geteld, verspreid over meerdere vindplaatsen.

De oudste zijn ongeveer zevenduizend jaar oud, de jongste ruim tweeduizend. Ze bestrijken dus een periode van vijfduizend jaar, en je ziet in die reeks de leefwijze veranderen.

Er zit een aardige aanwijzing in de hoogte waarop ze liggen. Ze zijn steeds vlak bij de waterlijn gemaakt, en het land stijgt hier nog altijd sinds de ijskap eraf is; hoe hoger een tekening ligt, hoe ouder hij is.

Het is de enige prehistorische vindplaats van Noorwegen op de Werelderfgoedlijst, sinds 1985. Er loopt een vlonderpad langs met een museum ernaast.

De eerste plek waar het noorderlicht werd gemeten

Op een berg bij Alta staat een gebouw dat in 1899 als eerste ter wereld voor één doel is neergezet: het noorderlicht bestuderen.

De Noorse fysicus Kristian Birkeland liet het bouwen op ruim negenhonderd meter hoogte, omdat je daar boven de laagste wolken uitkomt. Het was een zwaar bestaan: het werd er min veertig en de bevoorrading ging in de winter met sleden.

Wat daar is gemeten heeft de verklaring opgeleverd. Birkeland stelde dat het licht ontstaat doordat geladen deeltjes van de zon door het aardmagnetisch veld naar de polen worden geleid en daar met de dampkring botsen.

Dat werd destijds niet geloofd en is pas in de jaren zestig, met satellieten, bevestigd. De stromen die hij voorspelde heten nu naar hem.

Alta ligt in de zone waar het licht het vaakst te zien is en heeft daarbij een droog binnenlandklimaat met meer heldere nachten dan de kust. Van eind september tot begin april is het donker genoeg; het licht zelf laat zich niet plannen.

Een rivier die het staatsrecht veranderde

Eind jaren zeventig ging het hier over een stuwdam, en dat conflict heeft gevolgen gehad die veel verder reiken dan Finnmark.

De staat wilde de Alta-rivier afdammen voor waterkracht. Daarvoor zou een Samisch dorp onder water komen en zouden de trekroutes van de rendieren worden doorsneden.

Er kwam verzet, eerst plaatselijk, daarna landelijk. Er werd een tentenkamp opgezet dat de bouwweg blokkeerde, er gingen Samen in hongerstaking voor het parlementsgebouw in Oslo, en in januari 1981 zette de politie zeshonderd man in om het kamp te ontruimen, de grootste politie-inzet in Noorwegen sinds de oorlog.

De dam is er uiteindelijk gekomen, in kleinere vorm. Maar de zaak is verloren gewonnen: er kwam een commissie over Samische rechten, in 1988 een grondwetsartikel dat de Samische taal en cultuur beschermt, en in 1989 een eigen Samisch parlement.

Dat parlement zetelt in Karasjok, honderd kilometer landinwaarts. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Een hotel dat elk jaar smelt

Buiten de plaats wordt elke winter een hotel van ijs gebouwd, en het jaar erop is er niets meer van over.

Het wordt opgetrokken uit ijs uit de rivier en uit sneeuw die tegen mallen wordt gespoten. Er zijn kamers, een kapel en een bar waar de glazen ook van ijs zijn; binnen is het rond de min vier, ongeacht hoe koud het buiten is.

Je slaapt in een slaapzak op een rendiervel op een blok ijs. In het voorjaar smelt het geheel terug de rivier in en het volgende seizoen wordt er opnieuw gebouwd, met een ander ontwerp.

Dat de plek deze dingen kan opbouwen komt doordat vrijwel alles jong is. In de herfst van 1944 trokken de Duitse troepen zich uit Finnmark terug en pasten daarbij de tactiek van de verschroeide aarde toe: vrijwel elk gebouw in de provincie is toen in brand gestoken en de bevolking werd gedwongen geëvacueerd.

Wat je in Alta ziet is dus naoorlogs, met als opvallendste bouwwerk een kerk uit 2013 die met titaanplaten is bekleed en de vorm van een spiraal heeft.

Een haven met een winter

Oktober telt 59 reizen, maart 31 en november 28. Mei telt er 4 en juli 5.

Dat is het omgekeerde van bijna elke andere haven die wij tellen: hier is de zomer het rustigst en het najaar het drukst. Dat hangt samen met het noorderlicht, dat alleen te zien is als het donker genoeg is, en in juni en juli gaat de zon hier niet onder.

117 van de 211 reizen zijn van Hurtigruten. Dat is meer dan de helft en het verklaart de spreiding over het jaar: die schepen varen ook buiten het seizoen.

126 reizen duren tien tot veertien dagen en 70 vijftien dagen of langer. Ze vertrekken uit Hamburg (77), Rotterdam (26), Tromsø (23) en Oslo (22).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Hamburg, Narvik, Stavanger en Rotterdam, met Tromsø op 217 en Bergen op 172.

Waar je op moet letten

• De coordinaten van dit record kloppen niet. Ga af op de havenlijst en niet op de kaart.
• Kleed je in lagen; het is hier droog koud en dat voelt anders dan nat koud.
• Het noorderlicht is niet te garanderen, ook niet hier.
• De rotstekeningen liggen buiten het centrum; reken op vervoer.
• In juni en juli gaat de zon niet onder; neem een slaapmasker mee.
• Oktober is de drukste maand, niet de zomer.