Cruise Kroatië

Een kust van duizend eilanden, en één haven aan de Donau

Er zijn 2.523 boekbare reizen die Kroatië aandoen, langs 31 havens. Bijna allemaal liggen ze aan de Adriatische Zee, maar er staat er één tussen die er niet hoort, en die verklaart een deel van het aanbod.

Dubrovnik staat met 1.481 aanlopen bovenaan, gevolgd door Split met 1.265 en Zadar met 682. Daarna volgt een rij kleine eilandhavens: Hvar met 231, Rovinj met 227, Korčula met 206 en Šibenik met 150.

Vukovar, met 178 aanlopen, ligt vierhonderd kilometer landinwaarts aan de Donau. Dat zijn geen zeecruises maar Donaureizen die vanaf Boedapest verder naar het oosten varen, richting Belgrado en de Ijzeren Poort. Kroatië komt dus in twee volledig gescheiden aanbodstromen voor.

De kust zelf telt ruim duizend eilanden, waarvan er een stuk of vijftig bewoond zijn. Dat is de reden dat 544 van de reizen hier kleinschalig zijn: veel van die havens zijn te klein voor een groot schip, en er varen daarom zeiljachten en schepen met dertig tot honderd passagiers.

Dubrovnik heeft een dagelijks maximum

De ommuurde stad is met 1.481 aanlopen de drukste haven van het land, en dat werd op een gegeven moment te veel voor een oude stad waar nog geen duizend mensen wonen.

Op de drukste dagen liepen er meer dan tienduizend cruisepassagiers tegelijk door straten die op honderden zijn gebouwd. Unesco, dat de oude stad sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst heeft staan, drong aan op maatregelen, en sinds 2019 geldt er een afspraak met de cruisebranche: maximaal twee schepen per dag.

Dat is voor een bezoeker goed nieuws. Waar het vroeger schuifelen was op de stadsmuur, is er nu ruimte. Die muur is bijna twee kilometer lang en het rondje kost anderhalf uur, met uitzicht op de daken.

Aan die daken is trouwens de recente geschiedenis af te lezen. Tijdens de belegering van 1991 en 1992 werd de stad zwaar beschoten; bij de herbouw zijn nieuwe pannen gebruikt die feller oranje zijn dan de oude. Vanaf de muur zie je precies waar het is ingeslagen.

De haven ligt in Gruž, drie kilometer van de oude stad. Er rijdt een bus en er vaart een bootje.

Split is geen museum maar een woonwijk

Split, met 1.265 aanlopen, heeft iets wat nergens anders bestaat: het centrum ís een Romeins paleis.

Keizer Diocletianus liet het rond het jaar 300 bouwen als zijn residentie voor na zijn aftreden, een ommuurd complex van bijna vier hectare aan het water. Toen het Romeinse rijk wegviel, trokken bewoners uit de omgeving erin en bouwden hun huizen tussen en tegen de muren aan.

Dat is nooit meer teruggedraaid. Er wonen nu ongeveer drieduizend mensen binnen die muren, in appartementen waarvan de buitenmuur zeventienhonderd jaar oud is. De kelders van het paleis zijn nog vrijwel intact en het mausoleum is een kathedraal geworden.

De cruiseterminal ligt op tien minuten lopen. Dat maakt Split, samen met Zadar, een van de weinige havens in de Middellandse Zee waar je geen bus nodig hebt.

Zadar, met 682 aanlopen, heeft een Romeins forum en twee kunstwerken aan de kade: een zeeorgel dat door de golven wordt bespeeld en een schijf van zonnepanelen die 's avonds oplicht.

De eilanden waar alleen kleine schepen komen

Wat Kroatië onderscheidt van de rest van de Middellandse Zee is dat de mooiste havens te klein zijn voor het gemiddelde cruiseschip. Dat is geen tekort maar de kern van het aanbod.

Hvar, met 231 aanlopen, is een eiland van elf bij achtenzestig kilometer waar het stadje van dezelfde naam rond een baai ligt met een Venetiaans fort erboven. Grote schepen liggen er voor anker en tenderen; kleine liggen aan de kade.

Korčula, met 206 aanlopen, is een ommuurd stadje op een schiereilandje, gebouwd in een visgraatpatroon: de straten aan de oostkant lopen recht om de wind door te laten, die aan de westkant zijn gebogen om hem juist te breken. Dat is middeleeuwse stedenbouw die nog werkt.

Rovinj, met 227 aanlopen, ligt aan de andere kant van het land, in Istrië. Het lijkt op een Italiaans vissersstadje omdat het dat vierhonderd jaar geweest is; de huizen staan tot in het water en de kerktoren is een kleinere kopie van die op het San Marcoplein.

Šibenik, met 150 aanlopen, heeft een kathedraal die volledig uit in elkaar gepaste steenblokken bestaat, zonder mortel, en die sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst staat. Vandaar zijn de watervallen van Krka een half uur rijden.

Voor al deze plaatsen geldt hetzelfde: hoe kleiner het schip, hoe dichter je komt. Op een reis met dertig of honderd passagiers lig je in de haven zelf, meestal een nacht, en dat is een andere vakantie dan acht uur aan wal.

September is drukker dan augustus

September telt 469 reizen, oktober 357 en augustus 346. Februari is met 19 de stilste maand van het jaar, en januari komt op 26.

Dat het najaar wint is hier extra uitgesproken. In augustus loopt het aan de Dalmatische kust op tot vijfendertig graden en zit alles vol met Europese vakantiegangers; in september is het achtentwintig, is het water op zijn warmst en zijn de eilanden weer rustig.

Het seizoen is verder scherp begrensd. Van november tot maart vaart er vrijwel niets, en dat is niet vanwege het weer maar omdat de eilanden dan dicht zijn: restaurants sluiten, veerdiensten rijden minder en de kleine schepen liggen in de haven.

857 van de 2.523 reizen duren vijf tot zeven dagen en 846 tien tot veertien. Die tweedeling komt doordat er twee soorten reizen zijn: het rondje langs de Kroatische eilanden, en de langere route door de Adriatische Zee en de oostelijke Middellandse Zee.

Je vertrekt zelden in Kroatië

De vertrekhavens zijn Athene (Piraeus), Civitavecchia en Venetie. Athene staat met 357 vertrekken bovenaan, Civitavecchia met 298 en Venetië met 285. Dubrovnik zelf komt pas op 123.

Dat zegt wat een Kroatiëcruise meestal is: een reis door de Adriatische en de oostelijke Middellandse Zee waarin het land twee of drie dagen meedoet. Wil je alleen Kroatië, dan zoek je op de kleine schepen die in Split of Dubrovnik beginnen.

Triëst staat met 217 vertrekken op vier en is voor Nederlandse reizigers de praktische ingang: het ligt op rijafstand en er zijn directe vluchten op Venetië vlakbij.

De goedkoopste reis begint bij €91 per persoon, en dat is voor een week varen weinig. Dat komt door de korte afvaarten in het voor- en naseizoen; een week op een klein schip tussen de eilanden kost een veelvoud daarvan.

De rederijen zijn MSC Cruises, AmaWaterways, Seabourn en Cunard. MSC staat op 404 reizen, maar daarna volgen namen die je bij de grote bestemmingen niet ziet: Seabourn met 175 en Emerald Yacht Cruises met 131, allebei met kleine schepen die de eilandhavens wél in kunnen.

Waar je op moet letten

• Vukovar ligt aan de Donau, niet aan zee. Zie je die naam, dan is het een riviercruise.
• Voor de eilanden heb je een klein schip nodig. Hvar en Korčula zijn te klein voor de grote.
• September is beter dan augustus: zeven graden koeler, warmer zeewater, en het meeste aanbod.
• Dubrovnik laat maximaal twee schepen per dag toe; dat scheelt op de stadsmuur.
• Split en Zadar liggen op loopafstand van het centrum, Dubrovnik op drie kilometer.
• Van november tot maart ligt de kust er verlaten bij en vaart er vrijwel niets.