Cruises naar Visby

Een stadsmuur van drieënhalve kilometer

Er komen 314 reizen langs in Visby en er vertrekt er geen enkele. Om de oude stad staat een muur die er in Noord-Europa nauwelijks nog zo bij staat.

Hij is ongeveer drieënhalve kilometer lang, tot elf meter hoog, en er staan zevenentwintig torens in overeind. Hij is grotendeels uit de dertiende en veertiende eeuw en loopt nog altijd rond het hele oude centrum.

Wat er ongewoon aan is: hij is niet gebouwd tegen een buitenlandse vijand. De kooplieden binnen de muren lagen overhoop met de boeren van het eiland, en de muur was er in de eerste plaats om die op afstand te houden.

Visby is samen met de stadsmuur in 1995 op de Werelderfgoedlijst gezet. Binnen de muren staan bovendien ongeveer tweehonderd middeleeuwse pakhuizen en woonhuizen, wat voor een Hanzestad uitzonderlijk veel is.

Je kunt de hele muur aan de buitenkant rondlopen; dat is een uur. Vanaf de kade is het tien minuten naar de poort.

Tien kerken die ruïne zijn en één die dat niet is

Binnen de muren staan de resten van een stuk of tien middeleeuwse kerken, zonder dak, met gras op de vloer.

Voor een stad die op haar hoogtepunt misschien vijf- tot zevenduizend inwoners telde, waren dat er buitengewoon veel. Elke koopmansgroep en elke nationaliteit had er een: er was een Duitse, een Russische en een Deense.

Toen de handel wegviel, was er voor al die gebouwen geen geld en geen gemeente meer. De daken stortten in, het lood en het hout werden weggehaald, en wat overbleef zijn de muren en de vensterbogen.

Eén kerk is nooit vervallen: de Mariakerk, gebouwd door Duitse kooplieden en sinds de zestiende eeuw de domkerk van het eiland. Die is nog altijd in gebruik.

De ruïnes staan open en er wordt in de zomer in gespeeld en gezongen; een ervan doet dienst als openluchtpodium. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Het jaar waarin de stad haar poorten dichthield

In 1361 landde de Deense koning Waldemar Atterdag met een leger op Gotland, en wat er toen gebeurde is aan de botten terug te zien.

De boeren van het eiland kwamen hem tegemoet en gaven slag vlak buiten de stadsmuur. Ze verloren, en naar schatting achttienhonderd van hen kwamen om.

De stad zelf deed niet mee. De kooplieden hielden de poorten dicht, lieten het buiten gebeuren en gaven zich daarna over, waarna de stad werd gespaard tegen betaling.

De doden zijn in massagraven bij het slagveld gelegd, met wapenrusting en al, omdat het te warm was om ze te ontkleden. Die graven zijn in de twintigste eeuw opgegraven en vormen een van de belangrijkste vondsten die er over middeleeuwse oorlogvoering bestaan: aan de schedels en botten is precies af te lezen met welke wapens er is gevochten.

Er is buiten de muur een kruis opgericht ter herinnering. De handel van de stad is na dat jaar nooit meer op het oude niveau gekomen.

Een zeewet die tot in Nederland gold

Visby was in de dertiende en veertiende eeuw een van de knooppunten van de Oostzeehandel, en het heeft daar iets van nagelaten dat verder reikte dan het eiland.

Hier is een verzameling regels opgetekend voor de zeevaart: over schipbreuk, averij, de verantwoordelijkheid voor lading en de verhouding tussen schipper en bemanning. Dat werd bekend als het waterrecht van Wisby.

Die regels zijn in de eeuwen daarna in de hele Oostzee en Noordzee gebruikt, ook in de Nederlanden, en ze staan aan de basis van het latere zeerecht. Ze zijn hier niet uitgevonden maar wel verzameld en verspreid.

Van het eiland zelf is het gesteente kalksteen, ontstaan als koraalrif in een ondiepe zee van ruim vierhonderd miljoen jaar geleden. In de rotsen zitten fossielen van koralen en zeelelies die je zo kunt vinden.

Aan de kust staan raukar: pilaren van kalksteen die zijn blijven staan doordat de zee de zachtere lagen eromheen heeft weggevreten. Sommige zijn meters hoog en staan los op het strand.

Mei is de topmaand, en dat is ongewoon

Mei telt 82 reizen, augustus 56 en juni 52. In februari komt hier niets langs, in maart 2 en in november eveneens 2.

Dat de piek in mei valt en niet in juli is voor de Oostzee opvallend: Stockholm, Tallinn, Riga, Helsinki en Kopenhagen hebben hun drukste maand allemaal in juni of augustus. Het komt doordat veel schepen in het voorjaar hun eerste rondje Oostzee maken op weg naar de zomerpositie, en Visby ligt precies op de route tussen Stockholm en Kopenhagen.

Voor de bezoeker is dat niet ongunstig. In mei bloeien de bomen, is het licht tot laat en is het eiland nog rustig; in juli en augustus zit Gotland vol Zweedse vakantiegangers.

139 van de 314 reizen duren tien tot veertien dagen en 110 vijftien dagen of langer. Ze vertrekken uit Kopenhagen (79), Warnemünde (71) en Southampton (46).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Kopenhagen, Stockholm, Tallinn en Helsinki, met Stockholm op 296 en Tallinn op 230.

Waar je op moet letten

• Alles ligt binnen de muren en is te lopen vanaf de kade.
• De straten zijn keien en lopen steil op.
• De kerkruïnes staan open en kosten niets.
• Zweden heeft de kroon, niet de euro; pinnen kan overal.
• Mei is hier drukker dan juli op de kade.