Cruises naar Ullapool

Een haven die in 1788 op de tekentafel is ontworpen

Er komen 40 reizen langs in Ullapool en er vertrekt er geen enkele. Dit dorp is niet gegroeid maar aangelegd, en dat zie je meteen aan het stratenplan.

Het is in 1788 gesticht door een genootschap dat de Schotse haringvisserij wilde opbouwen, en het is ontworpen door dezelfde ingenieur die later de bekende bruggen en kanalen in dit land bouwde. Rechte straten, een rechte kade en witte huizen in een rij: dat is een plan en geen toeval.

De reden was de haring. Die kwam hier met miljoenen tegelijk het zeearmpje in, en er moest een plek zijn waar hij kon worden gekaakt, gezouten en verscheept.

Dat heeft ongeveer een eeuw gewerkt en toen viel het weg; de haring bleef weg en het dorp kromp. Wat er nu van leeft is de veerdienst naar de eilanden, het toerisme en een kleine vloot.

Er wonen ongeveer vijftienhonderd mensen. Je loopt het dorp in een halfuur rond en de kade ligt midden in het centrum, wat op deze site niet vanzelfsprekend is.

Zes maanden, met juli als drukste

Er wordt 6 maanden per jaar aangelegd, van april tot en met september.

juli telt negen aanlopen, juni zeven en augustus zes. Van oktober tot en met maart komt er niets.

Er zijn acht rederijen en geen enkele heeft er meer dan zes. Dat is een ongewoon gelijkmatige verdeling en het betekent dat dit geen haven van een bepaalde aanbieder is.

Bij zeven van de eenendertig reizen ontbreekt de prijs. De bedragen lopen van vierenveertighonderdnegenentwintig euro tot bijna vijfentwintigduizend.

Er staat in het bestand nog een record op zestienhonderd meter hiervandaan, genoemd naar de zeearm waaraan dit dorp ligt. Daar hangt een enkele reis aan; het is dus dezelfde plek onder twee namen, maar de tweede is verwaarloosbaar.

Achttien kilometer verderop is de aardwetenschap veranderd

Er ligt bij dit dorp een plek die in geologieboeken over de hele wereld staat en waar vrijwel geen bezoeker van weet.

Aan een rotswand langs de weg noordwaarts ligt oud gesteente bovenop jong gesteente. Dat kan niet: gesteente wordt van onder naar boven afgezet, dus het oudste hoort onderin te liggen.

Dat is hier in de negentiende eeuw ontdekt en het heeft decennialang tot ruzie geleid onder geologen. Pas in 1907 is met een grondige kartering aangetoond wat er was gebeurd: bij een botsing van continenten is een plaat gesteente over tientallen kilometers over een jongere laag heen geschoven.

Dat verschijnsel heet sindsdien een overschuiving, en het begrip is hier geboren. Zonder dat begrip is de bouw van gebergten niet te verklaren.

Er staat nu een klein bezoekerscentrum met een pad langs de wand, waar je met je hand de grens tussen de twee gesteenten kunt aanraken. Het is gratis en het ligt achttien kilometer noordelijk.

Een kloof en een tuin die er niet horen te zijn

Op achttien kilometer zuidelijk snijdt een rivier zich zestig meter diep in het gesteente in.

Over die kloof hangt sinds 1874 een hangbrug voor voetgangers, en daaronder valt het water in twee trappen naar beneden. Er mogen maar zes mensen tegelijk op de brug; hij is smal en hij beweegt.

Negenentwintig kilometer westelijk ligt een tuin die op deze breedte niet zou moeten kunnen bestaan. Daar groeien boomvarens uit Tasmanie, rododendrons uit de Himalaya en eucalyptus, op achtenvijftig graden noorderbreedte, verder noordelijk dan Moskou.

Dat kan door de warme oceaanstroom die hier langs de kust loopt en die het hier vorstvrij houdt. Een man is er in 1862 aan begonnen op een kale rots en heeft er eerst een windsingel omheen geplant.

Beide zijn met een korte rit te doen en kosten elk een halve dag met de rit erbij. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Wat er verder binnen bereik ligt

Deze kust hoort tot de leegste van West-Europa.

In het gebied ten noorden van dit dorp wonen minder dan drie mensen per vierkante kilometer, en er staan losse bergen van zandsteen op een vlakte van veel ouder gesteente. Die vorm zie je nergens anders in Europa.

Tweeendertig kilometer noordelijk staat een kasteelruine op een landtong in een meer, uit de vijftiende eeuw. Er is een parkeerplaats langs de weg en je loopt er in tien minuten heen.

Vanaf de kade vertrekt daarnaast de veerboot naar het grootste eiland van de Buiten-Hebriden, tachtig kilometer westelijk. Die overtocht duurt tweeeneenhalf uur en past dus niet in een aanloopdag.

Wie in het dorp blijft: er is een boekwinkel die in heel Schotland bekend is en er zit een zaak aan de kade waar schaaldieren rechtstreeks van de boot worden verkocht.

Waar je op moet letten

• De kade ligt midden in het dorp; je hebt hier geen bus nodig.
• De rotswand op achttien kilometer is waar de overschuiving is ontdekt, en hij is gratis.
• De hangbrug boven de kloof mag zes mensen tegelijk dragen.
• De veerboot naar de eilanden duurt tweeeneenhalf uur en past niet in een aanloopdag.
• Bij zeven van de eenendertig reizen ontbreekt de prijs.
• Van oktober tot en met maart komt hier niets.