Cruises naar Saint Pierre

Het land klopt niet, de coordinaten kloppen niet, en zij spreken elkaar tegen

Er komen 49 reizen langs in Saint Pierre en er vertrekt er geen enkele. Dit record is het meest verwarrende dat wij tot nu toe zijn tegengekomen.

Bij het landveld staat Saint-Pierre en Miquelon, de Franse eilandengroep bij Newfoundland. De coordinaten wijzen echter naar achtenveertig graden noorderbreedte en zeven graden oosterlengte, en dat is de Elzas, vlak bij Selestat, waar een dorpje van die naam ligt.

Die twee wijzen dus niet naar dezelfde verkeerde plek maar naar twee verschillende. Bij Omoa gingen land en coordinaten samen de mist in en wezen zij allebei naar Honduras; hier zijn zij het onderling oneens.

Wat er werkelijk wordt bedoeld, zeggen de reizen. Achtenveertig van de eenenvijftig komen ook langs Bridgetown, zesendertig langs Sint-Maarten en vierendertig langs San Juan; dat is het Caribisch gebied en niet Noord-Frankrijk of Newfoundland.

Dit is dus Saint-Pierre op Martinique. Het ligt zevenduizend tweehonderd kilometer van het opgegeven punt in de Elzas en vierenzesduizend van de eilandengroep in het landveld.

Hoe wij dat hebben vastgesteld

Wij hebben dit record eerder overgeslagen, met als reden dat er twee plaatsen met deze naam bestaan en dat wij die niet konden scheiden. Bij het schrijven van de pagina over de Franse eilandengroep bleek dat wel te kunnen.

Die eilandengroep heeft een eigen record met tweeenveertig aanlopen, en de overlap met deze pagina is nul. Geen enkele reis draagt beide.

De seizoenen sluiten elkaar bovendien uit. Dat andere record piekt in augustus en september; deze pagina piekt in november met achttien aanlopen en december met vijftien. In augustus en september staat hier niets.

En er is nog een record voor het tweede eiland van die groep, met vijf aanlopen. Alle vijf zitten op dezelfde reis als dat andere record en geen enkele op deze pagina.

Drie onafhankelijke aanwijzingen die dezelfde kant op wijzen, en dat was genoeg om dit record alsnog te beschrijven.

De stad die in drie minuten is verdwenen

Deze plaats was rond 1900 de grootste en rijkste stad van dit eiland, met dertigduizend inwoners, een theater voor achthonderd mensen, een botanische tuin en elektrische straatverlichting. Men noemde haar het Parijs van de Cariben.

Boven de stad staat een vulkaan van bijna dertienhonderd meter. Die was vanaf april 1902 onrustig: er viel as, er stierven dieren en er kwam een modderstroom naar beneden die dertig arbeiders in een suikerfabriek doodde.

Er waren die dagen verkiezingen op komst en het bestuur hield vol dat er geen gevaar was. Er kwamen zelfs mensen uit de dorpen naar de stad omdat die veiliger zou zijn.

Op acht mei 1902 om acht uur 's ochtends brak de zijkant van de vulkaan open en kwam er een wolk van gas en gloeiende as met driehonderd kilometer per uur naar beneden. Binnen enkele minuten was de stad weg en waren ruim achtentwintigduizend mensen dood.

Er zijn een handvol overlevenden geweest. De bekendste zat in een gevangeniscel met muren van een meter dik en een enkele opening aan de bovenkant; hij is er vier dagen later uit gehaald, verbrand maar levend, en heeft daarna in een circus opgetreden.

Wat er van die stad over is

De stad is nooit meer geworden wat zij was. Er wonen nu ongeveer vierduizend mensen tussen de ruines.

Die ruines staan overal in het straatbeeld: de gevel van het theater met de trappen ervoor, de muren van de kathedraal, het gewelf van een pakhuis. Ze zijn niet weggehaald en er is tussendoor gebouwd.

De cel van die gevangene staat er ook nog, aan de rand van het oude fort. Het is een rond stenen hok van nauwelijks vier vierkante meter en het is vrij toegankelijk.

Er is een museum over de uitbarsting met voorwerpen die uit het puin zijn gehaald: gesmolten glas, verwrongen klokken en een horloge dat op vijf over acht is blijven staan. Dat museum is opgezet door een Amerikaanse vulkanoloog die hier in de jaren dertig is gaan wonen.

In de baai liggen tien tot twaalf schepen die die ochtend voor anker lagen en die door de hitte en de golf zijn gezonken. Ze liggen tussen tien en zestig meter diep en er wordt op gedoken.

Zes maanden, en de rum van de vulkaan

Er wordt 6 maanden per jaar aangelegd. november telt achttien aanlopen, december vijftien, januari negen en februari vier.

Van april tot en met september komt er niets. Dat is het natte seizoen en de orkaantijd, en de kleine schepen die hier varen liggen dan in de Middellandse Zee.

Op de hellingen van de vulkaan liggen rietvelden waar rum wordt gestookt uit verse rietsap in plaats van uit melasse. Dat is de werkwijze van dit eiland en zij is sinds 1996 wettelijk beschermd; het is de enige rum ter wereld met zo'n benaming.

Een van die stokerijen ligt op twee kilometer van de kade tegen de vulkaan aan en is te bezoeken. De as van 1902 heeft die grond bijzonder vruchtbaar gemaakt.

Bij acht van de eenenvijftig reizen ontbreekt het bedrag. De prijzen lopen van dertienhonderdnegenentachtig euro tot dertigduizend zevenhonderdnegentien euro; acht reizen duren zeven nachten. De rederijen die hier aanleggen zijn Azamara Cruises, Explora Journeys, Seabourn en Emerald Yacht Cruises.

Waar je op moet letten

• Het landveld en de coordinaten kloppen allebei niet, en zij wijzen naar verschillende plaatsen.
• Dit is Martinique, niet de Franse eilandengroep bij Newfoundland.
• De ruines staan tussen de huizen; je hebt hier geen excursie nodig.
• De cel is vrij toegankelijk en ligt bij het oude fort.
• Van april tot en met september komt hier niets.
• De wrakken in de baai zijn een duik, geen snorkeltocht.