Cruises naar Rønne

Een Deens eiland dat dichter bij Zweden ligt

Er komen 215 reizen langs in Rønne, de hoofdplaats van Bornholm. Dat eiland is Deens, ligt honderdvijftig kilometer ten oosten van Kopenhagen en veertig kilometer van de Zweedse kust.

Die ligging bepaalt alles wat er is gebeurd. Bornholm is een granietblok midden in de Oostzee, op de vaarroute tussen Duitsland, Polen, de Baltische staten en Scandinavië, en dat maakte het eeuwenlang de moeite waard om te veroveren.

De schepen komen hier op de Oostzeeroute. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Kopenhagen, Tallinn, Stockholm, Helsinki en Riga; de rederijen zijn Princess Cruises, Oceania Cruises, Explora Journeys en Silversea Cruises.

Het eiland telt ongeveer veertigduizend inwoners op zeshonderd vierkante kilometer, en Rønne is met dertienduizend de grootste plaats.

Vier kerken die rond zijn

Bornholm heeft iets dat nergens anders in deze aantallen staat: ronde kerken uit de twaalfde eeuw die tegelijk als vesting zijn gebouwd.

Er zijn er vier op het eiland en de bekendste is die van Østerlars. Van buiten is het een witte cilinder met een kegeldak; van binnen staat er een massieve middenpijler van zes meter doorsnede, uitgehold tot een ronde kapel.

De muren zijn ruim anderhalve meter dik en de bovenste verdieping was een schietgalerij. Bij een aanval trok de bevolking zich met haar vee in de kerk terug; er is een verdieping voor de voorraad en er zijn schietgaten in de ronding.

De reden dat die verdediging nodig was, ligt in het water eromheen. Het eiland is in de middeleeuwen door de Wenden, de Hanze en Lübeck bevochten, en het is achtereenvolgens Deens, Lübecks, Zweeds en weer Deens geweest.

In Østerlars staan aan de binnenkant van de middenpijler kalkschilderingen uit ongeveer 1350, met het scheppingsverhaal en het laatste oordeel. Die zijn eeuwenlang overgewit geweest en pas in de negentiende eeuw teruggevonden.

De kerk ligt op ongeveer een half uur rijden vanaf de kade en staat op vrijwel elk excursieprogramma.

Wat er in mei 1945 gebeurde

Bornholm is het enige deel van Denemarken dat na de Duitse capitulatie niet is bevrijd maar bezet.

Toen Duitsland zich op 5 mei 1945 in Denemarken overgaf, weigerde de Duitse commandant op het eiland zich aan de Sovjets over te geven; hij wilde zich aan de Britten overgeven. Op 7 en 8 mei bombardeerde de Sovjetluchtmacht daarop Rønne en Nexø.

Bij die bombardementen zijn de centra van beide plaatsen grotendeels verwoest, twee dagen nadat de rest van Denemarken de bevrijding vierde. Er vielen tien doden, doordat de bevolking op tijd was gewaarschuwd en de stad uit was.

Het Rode Leger landde op 9 mei en bleef bijna elf maanden. Het is op 5 april 1946 vertrokken, en dat is op het eiland een datum die wordt herdacht.

De huizen die je nu in het centrum van Rønne ziet, zijn voor een groot deel na 1945 herbouwd met Zweedse hulp: er zijn driehonderd houten huizen uit Zweden aangevoerd, en die staan er nog in de wijk die daarnaar is genoemd.

In het oostelijke deel van de stad staan de oude straten wel: Storegade en de steegjes eromheen, met scheefgezakte vakwerkhuizen en stokrozen tegen de gevels.

De vesting op de rots

Aan de noordkant van het eiland staat Hammershus, de grootste burchtruïne van Noord-Europa.

Hij ligt op een klif van vierenzeventig meter boven zee, beslaat ruim een hectare, en is rond 1250 gebouwd door de aartsbisschop van Lund om zijn greep op het eiland te houden tegen de Deense koning in.

Wat je ziet zijn muren van tot vijf meter dik, een poorttoren en de resten van de zalen. Er is in de zeventiende eeuw een gevangenis van gemaakt, waar onder anderen de dochter van Christiaan IV jaren heeft gezeten.

In 1743 is de burcht opgegeven en gebruikt als steengroeve: de bewoners haalden er stenen vandaan voor hun huizen, tot er in 1822 een verbod kwam. Dat is de reden dat het een ruïne is en geen kasteel.

Er staat sinds 2018 een bezoekerscentrum tegen de helling, in beton dat de kleur van de rots heeft, met uitzicht over het geheel.

Reken op drie kwartier rijden vanaf Rønne. Het terrein is vrij toegankelijk en het waait er vrijwel altijd.

Gerookte haring en keramiek

Bornholm heeft twee ambachten waar het in Denemarken om bekendstaat, en allebei zijn ze op het eiland te bezoeken.

Het eerste is de rookvisserij. Langs de kust staan de røgerier, rokerijen met witte schoorstenen, waar haring boven elzenhout wordt gerookt. Wat je bestelt heet Sol over Gudhjem: een gerookte haring op roggebrood met een rauwe eidooier erop, bieslook en radijs.

Die naam komt van een schilderij en het gerecht wordt in het hele land gegeten, maar hier komt het vandaan. Er zijn nog een handvol rokerijen die op de oude manier werken.

Het tweede is keramiek. Het eiland heeft de grootste concentratie kunstnijverheid van Denemarken, met tientallen ateliers waar met de plaatselijke klei en met glas wordt gewerkt; er is een route langs de werkplaatsen.

Daar hoort een derde bij dat nieuwer is: sinds 2005 staat er een chocolademaker en er zijn twee distilleerderijen en een handvol brouwerijen. Bornholm heeft zich in twintig jaar op streekproducten toegelegd en dat is er de reden voor.

Op de zaterdagmarkt in Rønne staan die makers bij elkaar. Verder is er in het centrum een keramiekmuseum in een oude fabriek.

Het strand en de rotsen

Het eiland heeft twee heel verschillende kusten en het loont om te weten welke je wilt zien.

Het noorden is graniet: kliffen, rotspartijen en kleine baaien, met dennenbos dat tot aan het water loopt. Daar liggen Hammershus en de vissersdorpen Gudhjem en Allinge, met huizen die tegen de helling zijn gebouwd.

Het zuidoosten is zand. Bij Dueodde ligt een strand van vier kilometer met korrels die zo fijn zijn dat ze vroeger in zandlopers werden gebruikt; de duinen zijn er tot twaalf meter hoog.

Midden op het eiland ligt Almindingen, het op twee na grootste bos van Denemarken, met een rotskloof die Ekkodalen heet: een breuk in het graniet van anderhalve kilometer lang met wanden van twintig meter.

Het eiland is vlak genoeg om te fietsen en er ligt tweehonderdvijfendertig kilometer aan fietspad, grotendeels over oude spoorlijnen. Er is verhuur bij de haven.

Rond het eiland liggen bovendien de Ertholmene, een groepje granieteilandjes veertien kilometer noordoostelijk, met een fort uit de zeventiende eeuw. Dat is met een veerboot van een uur te doen en past niet op een havendag.

Wanneer de schepen komen

Mei telt 56 reizen, juni 50 en juli 38. Van oktober tot en met maart komt hier vrijwel niets langs.

Dat is het Oostzeeseizoen: de schepen varen van april tot september tussen Kopenhagen, Stockholm, Helsinki en de Baltische havens, en Rønne ligt precies op die route.

Het weer is dan mild, met achttien tot tweeëntwintig graden in juli en augustus, en het eiland telt meer zonuren dan de rest van Denemarken. Het waait er wel bijna altijd.

Wat de aanloop kan laten vervallen is wind. De haven ligt aan de westkant en is open naar zee; bij harde westenwind wordt er niet aangelegd.

De schepen die hier het vaakst liggen zijn Caribbean Princess, Regal Princess, EXPLORA IV en Nieuw Statendam. Het zijn overwegend middelgrote en kleine schepen: de kade is beperkt en er ligt zelden meer dan één schip tegelijk.

De haven grenst aan het centrum van Rønne, dus je loopt zo de stad in. Voor de rest van het eiland heb je vervoer nodig: er rijden bussen vanaf het station bij de haven en er zijn taxi's, maar reken er niet op dat je er zonder plan komt.