Cruises naar Klaipeda

Een zandtong van bijna honderd kilometer

Er komen 343 reizen langs in Klaipeda en er vertrekt er geen enkele. Voor de haven ligt een strook zand die de zee van een lagune scheidt en die bijna honderd kilometer lang is.

De Koerse Schoorwal is op het smalste punt nog geen vierhonderd meter breed en nergens breder dan vier kilometer. Het is een van de langste schoorwallen ter wereld en hij hoort voor de helft bij Litouwen en voor de helft bij Rusland.

De veerboot vanuit de stad doet er vijf minuten over, en dan sta je in een landschap van duinen, dennenbos en dorpen met houten huizen.

Die duinen zijn tot zestig meter hoog en ze lopen. In de achttiende en negentiende eeuw hebben ze veertien dorpen bedolven, nadat het bos was gekapt voor scheepsbouw en er niets meer was om het zand vast te houden.

Vanaf de jaren dertig van de negentiende eeuw is het gebied met helmgras en dennen weer vastgelegd, in een werk dat een eeuw heeft geduurd. Dat de schoorwal er nog is, is dus mensenwerk; hij staat sinds 2000 om die reden op de Werelderfgoedlijst.

Een heuvel vol houten heksen

In het bos bij het dorp Juodkrante loopt een pad omhoog waar tachtig houten beelden langs staan.

Ze stellen figuren uit Litouwse volksverhalen voor: heksen, duivels, draken en boeren. Ze zijn tussen 1979 en 1981 gemaakt door houtsnijders uit het hele land, die er in de zomer samen aan werkten.

Sommige zijn speels en voor kinderen bedoeld, met glijbanen en schommels erin verwerkt; andere zijn onheilspellend. Het pad loopt anderhalve kilometer door het bos en het is gratis.

Wat het bijzonder maakt is de tijd waarin het is gemaakt. Onder Sovjetbestuur was het openlijk vieren van de eigen volkscultuur gevoelig, en dit was een manier om dat toch te doen.

Het hout verweert, en er wordt met regelmaat vervangen en bijgesneden. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

De stad heette tot 1923 Memel

Klaipeda is de enige havenstad van Litouwen en ze is de meeste tijd van haar bestaan Duits geweest.

Ze is in 1252 gesticht door de Duitse Orde en heette Memel. Ze hoorde bij Pruisen en later bij Duitsland, en ze was eeuwenlang de noordelijkste stad van dat land; in het Duitse volkslied stond de rivier waarnaar ze heet als grens van het taalgebied.

Na de Eerste Wereldoorlog werd het gebied van Duitsland losgemaakt, en in 1923 heeft Litouwen het met een opstand ingelijfd. In 1939 eiste Hitler het terug en kreeg het; in 1945 kwam het bij de Sovjet-Unie en daarmee opnieuw bij Litouwen.

Van de oude stad is bij de gevechten van 1944 en 1945 veel verloren gegaan. Wat er staat is een vakwerkkwartier van een paar straten aan de rivier, met pakhuizen die tot winkels zijn omgebouwd.

Op het plein staat een beeldje van Ännchen von Tharau, naar een Duits liefdesliedje uit de zeventiende eeuw; het origineel is in de oorlog verdwenen en het huidige is een kopie uit 1989.

Barnsteen uit de bodem van de zee

Op de stranden hier wordt na een storm barnsteen gevonden, en deze kust is er de grootste vindplaats ter wereld van.

Het is versteend hars van naaldbomen die hier veertig tot vijftig miljoen jaar geleden groeiden, in een bos dat later onder zee is verdwenen. Bij zware westenwind woelt de zee de lagen om en spoelt het aan.

Barnsteen is licht en drijft in zout water, wat verklaart waarom het aan de vloedlijn terechtkomt tussen het wier. Mensen lopen hier na een storm met een schepnet langs het water.

In stukken zitten geregeld insecten die vast kwamen te zitten in het hars, soms compleet met vleugels en poten. Er is in Palanga, een half uur noordelijker, een museum met duizenden van die stukken.

De handel gaat ver terug: er liep in de oudheid een barnsteenroute van deze kust naar de Middellandse Zee, en Romeinse voorwerpen zijn hier teruggevonden.

Een kort zomerseizoen

Juni telt 81 reizen, augustus 73 en juli 61. In februari en maart komt hier niets langs en in oktober 4.

Dat is het Oostzeepatroon: van mei tot september wordt er gevaren. In die maanden is het hier achttien tot twintig graden en blijft het tot laat licht; in de winter vriest het en kan de lagune dichtvriezen.

147 van de 343 reizen duren tien tot veertien dagen en 106 vijftien dagen of langer. Ze vertrekken uit Kopenhagen (123), Warnemünde (37) en Stockholm (36).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Kopenhagen, Tallinn, Stockholm en Riga, met Riga op 277 en Tallinn op 222; de drie Baltische hoofdsteden staan meestal samen op een reis, al is Klaipeda dat zelf niet.

Litouwen hoort bij de EU en de eurozone.

Waar je op moet letten

• De schoorwal ligt op vijf minuten varen met de veerboot.
• De duinen mag je niet overal op; blijf op de vlonders.
• Zoek barnsteen na een storm, aan de vloedlijn.
• De oude stad is klein door de verwoesting van 1945.
• Alleen van mei tot september komen hier schepen.