Cruises naar Iron Gates on Danube

Waar de Donau door een gebergte snijdt

Er komen 277 reizen langs bij de IJzeren Poort en er vertrekt er geen enkele. Dit is geen kade maar een doorvaart: honderdvierendertig kilometer waarin de Donau dwars door de Karpaten breekt.

Op het smalste punt, de Kazan-engte, is de rivier nog geen honderdvijftig meter breed en staan de wanden er driehonderd meter recht boven. Het schip vaart er in de loop van een middag doorheen.

De grens tussen Servië en Roemenië loopt midden door het water. Aan bakboord ligt het ene land, aan stuurboord het andere, en dat blijft zo over de hele lengte.

Vóór 1972 was dit de gevaarlijkste vaarweg van de rivier. Er lagen stroomversnellingen met rotsen vlak onder de waterlijn, en schepen werden er met kabels en ossen tegen de stroom in opgetrokken.

Wie aan dek wil staan, moet weten wanneer het zover is. Vraag het aan boord na; de doorvaart duurt enkele uren en het mooiste stuk is kort.

Een stuwdam die een eiland liet verdwijnen

Die stroomversnellingen zijn er niet meer, en dat heeft een prijs gehad.

Joegoslavië en Roemenië bouwden tussen 1964 en 1972 samen een stuwdam, destijds een van de grootste van Europa. Het waterpeil erachter steeg met ruim dertig meter en de rotsen verdwenen onder water.

Daarmee verdween ook Ada Kaleh, een eiland van ongeveer een kilometer lang met een Turkssprekende gemeenschap. Er stonden een moskee, een bazaar en een vesting; de bewoners maakten rozenolie en snoep en hadden eeuwenlang een eigen positie tussen de rijken.

De bewoners zijn in 1970 verspreid naar Turkije en naar het vasteland. De moskee is niet verplaatst; het eiland ligt onder water.

Wat wel is verplaatst, is een Romeinse gedenkplaat die keizer Trajanus rond het jaar 100 in de rotswand liet hakken bij de weg die hij hier aanlegde. Die is uit de wand gezaagd en dertig meter hoger opnieuw ingemetseld.

Een kop van veertig meter in de rots

Aan de Roemeense kant kijkt een gezicht uit de rotswand over de rivier.

Het is Decebalus, de laatste koning van Dacië, die zich in het jaar 106 van het leven beroofde toen Trajanus zijn rijk innam. Het beeld is veertig meter hoog en daarmee het grootste rotsreliëf van Europa.

Het is niet oud. Een Roemeense zakenman liet het tussen 1994 en 2004 uithakken door twaalf klimmers, met dynamiet en beitels, en betaalde het zelf.

Er zit een politieke kant aan. Het staat recht tegenover de plaat van Trajanus, de man die Decebalus versloeg, en dat is geen toeval.

Verderop, bij Drobeta, liggen de pijlers van de brug die Trajanus in 105 over de Donau liet slaan. Die was ruim een kilometer lang en is meer dan duizend jaar de langste boogbrug ter wereld gebleven.

Beelden met vissengezichten

Aan de Servische oever ligt een vindplaats die het beeld van de Europese prehistorie heeft veranderd, en ook die is verplaatst.

Lepenski Vir is een nederzetting die tussen ruwweg 9500 en 6000 voor Christus bewoond is geweest. Er stonden tientallen huizen in dezelfde trapeziumvorm, met een haard van steen in het midden, allemaal gericht op de rivier.

Er zijn zandstenen beelden gevonden van ongeveer een meter hoog met een gezicht dat half mens en half vis is: grote ogen, een brede mond, geen ledematen. Ze stonden bij de haard.

Wat die beelden betekenden weet niemand. Wat wel duidelijk is, is dat hier mensen woonden die van de vis in deze stroomversnellingen leefden en die dat in steen hebben vastgelegd.

De hele nederzetting is voor de stuwing steen voor steen naar een hoger punt gebracht en staat nu onder een overkapping. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Twee sluizen van vierendertig meter

Om het hoogteverschil te overbruggen dat de dam heeft gemaakt, moet elk schip door twee sluizen achter elkaar.

Ze liggen naast de dam, aan de Servische kant, en overbruggen samen ruim vierendertig meter. Dat is voor een riviersluis veel; de meeste op de Donau doen tien tot vijftien meter.

De passage duurt bij elkaar een uur of anderhalf. Het schip zakt of stijgt in een betonnen bak waarin je aan alle kanten alleen nog muur ziet, en de deuren zijn stalen platen van tientallen meters.

Er is een tweede dam, vijftien kilometer stroomafwaarts, met nog eens twee sluizen. Reizen die tot aan de Zwarte Zee gaan, passeren ze allebei.

Voor wie van techniek houdt is dat het interessantste half uur van de reis; voor wie dat niet is, is het een goed moment om binnen te gaan zitten.

Het najaar, en één rederij

Oktober telt 38 reizen, april 27 en september 25. In januari komt hier niets langs en in februari 1.

157 van de 277 reizen zijn van AmaWaterways en 30 van Scenic. Samen is dat bijna alles; de Donau beneden Boedapest is een traject waar weinig maatschappijen op zitten.

93 reizen duren vijf tot zeven dagen en 81 tien tot veertien. Ze vertrekken uit Giurgiu (80), Budapest (64) en Vilshofen (31).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Budapest, Mohacs, Belgrado en Rousse, met Budapest, Mohacs en Belgrado op alle 277 reizen. Dat is de vaste benedenloop.

Waar je op moet letten

• Je gaat hier niet van boord; dit is een vaardag.
• Vraag na wanneer de engte komt; het mooiste stuk duurt kort.
• Servië ligt aan de ene kant, Roemenië aan de andere.
• Het kan er koud zijn op het water, ook in de zomer.
• Van december tot maart vaart hier vrijwel niets.