Cruises naar Bodrum

Het graf dat een woord heeft opgeleverd

Er komen 224 reizen langs in Bodrum en er vertrekt er geen enkele. In deze stad stond een van de zeven wereldwonderen van de oudheid, en er is bijna niets van over.

Bodrum heette Halikarnassos en was in de vierde eeuw voor Christus de hoofdstad van Karië, een gebied dat onder Perzisch gezag stond maar zijn eigen vorsten had. Een van hen, Mausolos, liet voor zichzelf een grafmonument bouwen.

Het werd ongeveer vijfenveertig meter hoog: een rechthoekige sokkel, daarboven een rij zuilen, daarboven een trapvormig dak met een vierspan op de top, en het geheel vol beeldhouwwerk van de beste beeldhouwers van die tijd.

Het bouwwerk heeft achttien eeuwen gestaan. Tussen de twaalfde en de vijftiende eeuw hebben aardbevingen het gesloopt.

Wat ervan rest is een fundering en een handvol brokstukken; de rest zit verwerkt in het kasteel verderop. Het woord mausoleum komt van zijn naam.

Een kasteel van hergebruikte steen

Op de landtong tussen de twee baaien staat een burcht die met dat puin is gebouwd.

De Johannieters, de ridderorde die op Rhodos zetelde, begonnen er in 1402 aan. Zij hadden bouwmateriaal nodig en het verwoeste mausoleum lag klaar; in de muren zitten groene zuilfragmenten en marmerblokken die je er nog kunt aanwijzen.

Het kasteel heeft torens die naar de herkomst van de ridders zijn genoemd: de Engelse, de Franse, de Italiaanse, de Duitse. Boven de poorten zitten hun wapenschilden.

In 1522 gaven zij het op, samen met Rhodos, na een beleg door de Ottomanen. Daarna is het eeuwenlang garnizoen en tijdelijk gevangenis geweest.

Nu zit er een museum in dat over iets heel anders gaat.

Een scheepswrak van dertienhonderd voor Christus

Dat museum toont wat er bij Uluburun, veertig zeemijl oostwaarts, van de bodem is gehaald.

Een sponsduiker meldde in 1982 metalen platen op vijftig meter diepte. Het bleek een schip uit de late bronstijd, gezonken rond 1300 voor Christus, en daarmee een van de oudste wrakken die ooit zijn onderzocht.

De lading was buitengewoon: tien ton koper in staven, een ton tin, honderden ruwe glasbaren in kobaltblauw, ebbenhout, ivoor van olifant en nijlpaard, barnsteen uit de Oostzee, struisvogeleieren en een gouden schaal.

Die combinatie laat zien hoe ver de handel reikte. Op één schip lag materiaal uit Cyprus, Egypte, Mesopotamië, Griekenland, Italië en Noord-Europa.

Het koper en het tin samen zijn precies de verhouding die je nodig hebt om brons te maken. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

De man die de geschiedenis uitvond

Uit deze stad komt de schrijver die als eerste probeerde uit te zoeken wat er werkelijk was gebeurd.

Herodotos werd hier rond 484 voor Christus geboren. Hij reisde door Egypte, Mesopotamië en het Zwarte Zeegebied en schreef een verslag van de oorlogen tussen Grieken en Perzen.

Wat hem onderscheidt is zijn werkwijze. Hij noemt zijn bronnen, geeft tegenstrijdige versies naast elkaar en zegt er soms bij dat hij het zelf niet gelooft maar het opschrijft omdat het hem zo verteld is.

Dat is de reden dat hij de vader van de geschiedschrijving heet. Zijn tijdgenoten noemden hem ook de vader van de leugens, want er staan verhalen in over reuzenmieren die goud opgraven.

Van zijn geboortestad is boven de grond weinig terug te vinden. Er is een antiek theater in de helling boven de stad dat nog wordt gebruikt voor concerten.

Houten schepen die hier nog worden gebouwd

In de baaien rond Bodrum liggen werven waar met de hand houten schepen worden gebouwd.

Het gaat om guletten: tweemasters van twintig tot dertig meter met een brede romp en een ronde achtersteven. Ze komen voort uit de sponsvisserij en de kustvaart, die tot in de twintigste eeuw de kost van deze streek waren.

Toen die visserij wegviel, zijn de scheepsbouwers hun schepen voor passagiers gaan inrichten. De romp wordt nog steeds van hout gebouwd, plank voor plank op een houten spant, meestal van dennen en mahonie.

Een gulet is aan zijn silhouet te herkennen en er liggen er tientallen in de haven. Ze varen meestal een week langs de baaien van deze kust.

De sponsduikers zelf zijn verdwenen. Een ziekte roeide in de jaren tachtig het grootste deel van de sponzen in de Middellandse Zee uit, en het duiken met perslucht had daarvoor al veel duikers verlamd.

September en oktober

September telt 42 reizen, oktober 37 en juni 27. In december komt hier 1 langs en in februari 4.

Dat de nazomer bovenaan staat past bij het water. De Egeïsche Zee is in september op zijn warmst, warmer dan in juli, omdat de zee traag opwarmt en traag afkoelt.

Wat ook meespeelt is de meltemi, de noordenwind die in juli en augustus dagenlang hard kan waaien. Kleine schepen liggen daar gevoeliger voor, en de meeste schepen die hier komen zijn klein.

80 van de 224 reizen duren vijftien dagen of langer, 61 vijf tot zeven en 51 tien tot veertien. 117 vertrekken uit Athene, 18 uit Istanbul.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Athene (Piraeus), Mykonos, Santorini en Rhodos, met Mykonos op 133 en Kusadasi op 119.

Waar je op moet letten

• Het kasteel staat naast de kade; alles is te voet.
• Van het mausoleum is weinig over; het museum in het kasteel is de moeite.
• September is warmer in zee dan juli.
• In juli en augustus kan het hard waaien; kleine schepen wijken dan uit.
• In december en februari komt hier vrijwel niets langs.