Cruises naar Regua

De oudste beschermde wijnstreek ter wereld

Er komen 688 reizen langs in Régua en er vertrekt er geen enkele. Vrijwel alles vertrekt uit Porto (726), en dat is de vaste vorm van een Douroreis: honderd kilometer stroomopwaarts en weer terug.

Peso da Régua ligt in het midden van de Alto Douro, en dat gebied is in 1756 bij besluit afgebakend als het enige waar port gemaakt mocht worden. Dat maakt het de oudste beschermde wijnstreek ter wereld, ruim honderd jaar ouder dan de Franse benamingen.

De reden voor die maatregel was fraude. Er werd zoveel bijgemengd en nagemaakt dat de Britse handel, die de afzet vormde, het vertrouwen verloor; de eerste minister liet daarop de grenzen van het gebied vastleggen met stenen palen, waarvan er nog steeds staan.

Het landschap eromheen staat sinds 2001 op de Werelderfgoedlijst, niet om de natuur maar om wat mensen ermee hebben gedaan.

Die terrassen zijn met de hand uitgehakt

Wat je vanaf het dek ziet zijn hellingen die tot boven aan toe in smalle banken zijn gelegd, met muurtjes van gestapelde leisteen ertussen.

Die grond is schist, een gesteente dat in platen splijt. Er zit nauwelijks aarde op, dus de wijnstok moet er zelf doorheen; wortels van tien meter diep zijn hier normaal, en dat is precies waarom de druiven het in de zomerhitte volhouden.

Elk terras is met houweel en breekijzer gemaakt, generatie na generatie, en het bouwen ging door tot in de twintigste eeuw. In de steilste stukken past één rij stokken per bank.

Het is er heet: in de zomer loopt het in de dalen op naar veertig graden, terwijl de winters koud zijn. Die combinatie van hitte, kou en armoedige grond geeft de wijn zijn concentratie, en het maakt het werk er zwaar.

Bij Régua staat het Museu do Douro in een oud pakhuis aan het water, waar wordt uitgelegd hoe die streek is ontstaan en hoe het vervoer verliep.

De rivier waarop je vaart is gemaakt

Dit is het punt dat een Douroreis verklaart en dat vrijwel nergens wordt verteld.

Tot in de jaren zestig was de Douro niet bevaarbaar. Er lagen stroomversnellingen en rotsdrempels, en de vaten werden stroomafwaarts gebracht in rabelo's, platte boten met een enorm roer waarmee de schipper tussen de rotsen door stuurde. Dat was gevaarlijk werk en er verdronken mensen.

Tussen 1960 en 1985 zijn er vijf stuwdammen met sluizen gebouwd, en daarmee is de rivier veranderd in een reeks stille meren. De sluis bij Carrapatelo overbrugt ruim dertig meter en is een van de hoogste van Europa; je schip zakt daar tussen betonnen wanden weg terwijl je aan dek staat.

Dat je nu rustig over spiegelend water vaart is dus geen natuurverschijnsel maar techniek. De rabelo's die in Porto bij de kade liggen zijn er voor de sier; ze varen niet meer.

Wat er vanaf Régua binnen bereik ligt

Régua zelf is een werkstadje en geen bezienswaardigheid. Wat het is, is de plek waar je van boord gaat.

Lamego ligt tien kilometer zuidelijk en heeft een bedevaartkerk boven op een heuvel, bereikbaar via een barokke trap van ruim zeshonderd treden met azulejo-tegels langs de bordessen. Er gaat ook een weg omheen.

Vila Real ligt vijfentwintig kilometer noordelijk, met vlakbij het paleis van Mateus: een barok landhuis met een spiegelvijver ervoor, en dat is het gebouw dat op het etiket van de bekende rosé staat.

Verder worden er quinta's bezocht, de wijnhuizen op de hellingen, waar wordt uitgelegd hoe port wordt gemaakt: gisting die halverwege wordt gestopt door er wijnalcohol bij te gieten, waardoor de restsuiker in de wijn blijft.

Wie liever rijdt: de spoorlijn langs de Douro loopt vanaf hier verder het dal in en geldt als een van de mooiste treinritten van Europa. Wij hebben de dienstregelingen, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

September en oktober zijn de maanden

Oktober telt 156 reizen, september 140 en november 97. In januari en februari komt hier niets langs.

Dat najaarszwaartepunt heeft een duidelijke reden: de oogst. Die begint eind augustus en loopt tot in oktober, en dan is het dal in bedrijf, staan de wijngaarden in kleur en wordt er op sommige quinta's nog met de voeten getreden in stenen bakken.

Het is dan ook aangenamer dan in juli en augustus, wanneer het in het dal ver boven de dertig graden komt en de terrassen de hitte vasthouden.

548 van de 688 reizen duren vijf tot zeven dagen. De rederijen zijn AmaWaterways, Emerald Cruises, Scenic River Cruises en Nicko Cruises, met schepen als Emerald Radiance, AmaVida, AmaDouro en AmaSintra; die zijn klein, want de sluizen bepalen de maat.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Porto, Pinhao, Pocinho, Portugal en Barca d' Alva.

Waar je op moet letten

• Dit is een aanloophaven; vrijwel alles vertrekt uit Porto en komt daar terug.
• De rustige rivier is door vijf stuwdammen gemaakt; kijk bij een sluis aan dek.
• Lamego ligt op tien kilometer, het paleis van Mateus op vijfentwintig.
• September en oktober zijn de oogstmaanden en meteen het drukst.
• In juli en augustus is het in het dal boven de dertig graden.