Cruises naar Red Bay, Labrador

Zestien reizen dragen de Noorse fjorden ten onrechte, en vier terecht

Er komen 32 reizen langs in Red Bay, Labrador en er vertrekt er geen enkele. Twintig van die zesendertig dragen de Noorse fjorden als vaargebied, terwijl dit aan de zuidkust van Labrador ligt.

Wij hebben die tag op negen eerdere pagina's teruggevoerd op een record voor een fjord in het noorden van Labrador. Hier gaat dat maar voor zestien van de twintig op.

De overige vier hebben een andere en volstrekt legitieme bron. Het zijn vier reizen van dezelfde rederij die van Boston via Groenland en IJsland naar Noorwegen varen, en zij leggen aan in Eidfjord aan de Hardangerfjord. Dat record draagt de tag bij tweehonderdveertien van zijn tweehonderdveertien reizen, en daar is niets mis mee.

De omgekeerde toets sluit het geheel. Van de zestien reizen hier zonder die tag draagt er geen enkele het Labradorrecord en geen enkele Eidfjord.

Daarmee is deze pagina volledig verklaard: zestien onterecht, vier terecht, zestien zonder tag en zonder bron. Dat is na Natal de tweede pagina waar er niets onverklaard overblijft.

Hier stond in de zestiende eeuw een Baskisch walvisstation

Dit dorp van ongeveer honderdveertig inwoners staat sinds 2013 op de werelderfgoedlijst, en dat is niet om het uitzicht.

Vanaf de jaren dertig van de zestiende eeuw voeren er elk voorjaar Baskische schepen vanuit de Golf van Biskaje hierheen, ruim drieduizend kilometer, om walvissen te vangen. Zij bleven tot in het najaar en gingen dan terug met een lading traan.

Dat was geen bijzaak maar een bedrijfstak. Op het hoogtepunt lagen hier tegelijk een stuk of tien schepen en werkten er honderden mannen; er stonden ovens om het spek uit te smelten, kuiperijen om de vaten te maken en woonverblijven op het eiland in de baai.

Waar het om ging was verlichting. Walvistraan was in Europa de brandstof voor lampen en de grondstof voor zeep, en het bracht genoeg op om een reis van maanden te rechtvaardigen.

Op dat eiland liggen de resten nog: de stookplaatsen, de fundamenten en een begraafplaats met ruim honderd graven van mannen die de overtocht terug niet hebben gehaald. Het is per boot van een paar minuten te bereiken.

Het schip dat in 1565 in deze baai zonk

Op de bodem van de baai ligt sinds 1565 een galjoen, en dat is een van de belangrijkste scheepsvondsten ter wereld.

Het was volgeladen met vaten traan toen het bij een najaarsstorm van zijn ankers sloeg en zonk. De bemanning kwam er levend af; het schip niet.

Het is in 1978 teruggevonden, en doordat het water hier het hele jaar koud is, was ongeveer tweederde van de romp bewaard gebleven. Dat is voor een schip van bijna vijfhonderd jaar oud uitzonderlijk.

Het is stuk voor stuk opgemeten, getekend en daarna weer onder het zand gelegd, want dat is de beste manier om het te bewaren. Wat er wel is opgehaald, is een sloep die eronder lag: de oudste bewaard gebleven walvissloep ter wereld, en die staat in het bezoekerscentrum.

Dat schip is het symbool geworden van het verdrag van de Verenigde Naties over onderwatererfgoed uit 2001. Het staat dus letterlijk model voor hoe met wrakken moet worden omgegaan.

Wat dit betekent voor de Nederlandse walvisvaart

Voor een Nederlandse lezer is er aan dit dorp een draad die zelden wordt getrokken.

De Nederlandse walvisvaart bij Spitsbergen begon in 1614, dus ongeveer tachtig jaar na de eerste Baskische reizen hierheen. De Basken waren toen al generaties bezig en waren de enigen die het vak beheersten.

Nederlandse en Engelse compagnieen hebben daarom Baskische harpoeniers ingehuurd om hun bemanningen op te leiden. De techniek van de open sloep, de harpoen aan de lijn en het uitsmelten van het spek in ovens aan wal is via die weg naar het noorden gekomen.

Wat je hier ziet, is dus de voorloper van wat er later op Smeerenburg is gebeurd. De ovens daar zijn in hetzelfde beginsel gebouwd als de ovens hier.

Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Zes maanden, met september als zwaartepunt

Er wordt 6 maanden per jaar aangelegd, van april tot en met september.

september telt dertien aanlopen, augustus zeven en mei zes. Dat najaarszwaartepunt is bij Canadese oostkusthavens gebruikelijk: dan zijn de ijsbergen weg en de dagen nog lang genoeg.

Dertien reizen vertrekken uit Reykjavik, zes uit Boston en vijf uit Montreal. De duur loopt van dertien tot vijfendertig nachten, dus dit zijn geen weekjes.

Bij vier van de zesendertig reizen ontbreekt de prijs. De bedragen lopen van tweeenveertighonderdnegentien euro tot vierenzeventigduizend, en dat verschil is de duur.

Reken op kou en mist. Deze baai ligt aan de zeestraat waar het koude water uit de Labradorzee langs komt, en dat is ook de reden dat het wrak er zo goed bij ligt.

Waar je op moet letten

• De Noorse fjorden kloppen bij vier reizen wel; die doen werkelijk Eidfjord aan.
• Bij de andere zestien komt die tag uit Labrador en klopt hij niet.
• Het eiland met de ovens is per boot van een paar minuten te bereiken.
• De walvissloep in het bezoekerscentrum is de oudste ter wereld.
• Er wordt alleen van april tot en met september gevaren.
• Neem warme kleding mee; het water hier is het hele jaar koud.