Cruises naar St. Kilda, Outer Hebrides

Tiende keer dat de Noorse fjorden uit Labrador komen

Er komen 34 reizen langs in St. Kilda, Outer Hebrides en er vertrekt er geen enkele. Acht van die drieendertig dragen de Noorse fjorden als vaargebied, terwijl dit een eilandengroep in de Atlantische Oceaan ten westen van Schotland is.

Wij hebben die tag op negen eerdere pagina's teruggevoerd op een record voor een fjord in het noorden van Labrador, en hier gaat dat opnieuw op. Alle acht reizen met die tag dragen dat record.

De toets is deze keer bijzonder scherp. Van die acht reizen doet er geen enkele ook maar een Noorse haven aan; er is dus niets anders dat de tag zou kunnen verklaren.

Acht op acht, en dit is de tiende bevestiging. Een record voor een onbewoond fjord in Canada plakt dus een Noors etiket op een rondvaart om de Britse eilanden.

Bij drie van de drieendertig reizen ontbreekt de prijs. De bedragen lopen van achtennegentighonderdachtennegentig euro tot vierenzeventigduizend, en die ondergrens is hoog omdat hier alleen expeditieschepen komen.

Deze eilanden zijn in 1930 op eigen verzoek ontruimd

Hier heeft duizenden jaren onafgebroken iemand gewoond, en op 29 augustus 1930 hield dat op.

De laatste zesendertig bewoners hebben zelf de Britse regering gevraagd hen weg te halen. Er waren te weinig mensen over om het werk te doen, de jonge mannen waren na de oorlog vertrokken en de oogst van 1929 was mislukt.

Zij zijn met een schip naar het Schotse vasteland gebracht en daar grotendeels in de bosbouw geplaatst. Dat is wrang, want de meesten van hen hadden nooit een boom gezien; op deze eilanden groeit er geen.

Voor zij vertrokken hebben zij in elk huis een bijbel opengelegd en een hoopje haver neergelegd, volgens de gewoonte dat je een huis niet leeg achterlaat. De huizen staan er nog, in een rij langs een gebogen straat.

Deze plek staat sinds 1986 op de werelderfgoedlijst om de natuur en sinds 2005 ook om die geschiedenis. Dat is een dubbele inschrijving en het is de enige in het Verenigd Koninkrijk.

Waarom hier zoveel zuigelingen stierven

Er is aan de geschiedenis van deze gemeenschap iets dat verklaart waarom zij zo klein bleef.

In de negentiende eeuw stierf ongeveer acht van de tien pasgeborenen binnen acht dagen na de geboorte. Dat gebeurde generaties lang en niemand begreep waarom.

De oorzaak is pas laat gevonden. Het was tetanus, en die kwam van de gewoonte om de navelstreng in te smeren met olie van de stormvogel, bewaard in een maag van een vogel en aangebracht met een ongereinigd mes.

Een verpleegster en een predikant hebben die gewoonte in de jaren negentig van de negentiende eeuw doorbroken, en daarna stierven de kinderen niet meer. Toen was de bevolking al te klein geworden om zich te herstellen.

Dat verhaal staat op de informatieborden bij de huizen. Het is een van de weinige plekken waar je precies kunt aanwijzen waarom een gemeenschap is verdwenen.

Een miljoen vogels op vier rotsen

Wat deze eilanden natuurwetenschappelijk maakt tot wat zij zijn, zit op de kliffen.

Op het eiland aan de overkant en op twee losse rotspieren daarnaast zit de grootste jan-van-gentkolonie ter wereld, met ongeveer zestigduizend broedparen. Die rotsen komen honderdnegentig meter recht uit zee omhoog en zijn van boven tot onder wit.

Daarnaast broeden hier papegaaiduikers, stormvogels en alken; het totaal loopt in de honderdduizenden. Voor de bewoners was dat eeuwenlang het voedsel: er werd per persoon ongeveer honderd stormvogels per jaar gegeten.

Die vogels werden van de kliffen gehaald met touwen van paardenhaar. Op de hellingen staan nog ruim veertienhonderd stenen hutjes waarin de vogels werden gedroogd in de wind.

mei telt veertien van de drieendertig aanlopen en dat is midden in het broedseizoen. Van juli tot en met februari komt er niets, want de schepen die hier varen gaan in de zomer naar het noorden.

Of je aan land komt

Dit is de belangrijkste vraag bij deze bestemming en het antwoord is niet vanzelfsprekend.

Er is een baai aan de zuidoostkant met een klein betonnen steigertje, en dat is de enige plek waar je aan land kunt. Die baai ligt open naar het zuidoosten, en bij deining van die kant kan er niet worden geland.

Dit is bovendien een van de meest blootgestelde plekken van Europa: er ligt tussen hier en Amerika niets, en er zijn golven van meer dan twintig meter gemeten. Aanlopen vervallen hier vaker dan elders.

Als het wel lukt, gaat er een parkwachter mee en gelden er regels: je blijft op de paden, je raakt de stenen hutjes niet aan en je maakt je schoenen schoon om geen zaden of muizen mee te brengen.

Er staat op het eiland ook een militaire radarpost die er sinds 1957 zit, met een handvol personeel. Dat is de enige bewoning. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• De Noorse fjorden komen van een record in Labrador; geen van die acht reizen doet Noorwegen aan.
• De aanloop vervalt hier vaker dan elders. Reken erop dat je niet aan land komt.
• Mei telt veertien van de drieendertig aanlopen; van juli tot februari komt hier niets.
• Er woont sinds 1930 niemand meer, op een militaire post na.
• Aan land gelden regels; je gaat met een parkwachter mee.
• De ondergrens is bijna tienduizend euro. Hier komen alleen expeditieschepen.