Cruises naar Spitsbergen

Hier hoort die tag thuis, en een Oostenrijks wijndorp draagt hem vier keer zo vaak

Er komen 84 reizen langs in Spitsbergen en er vertrekt er geen enkele. Bij alle vijfenvijftig staat Scandinavie als vaargebied, en dat klopt.

Dat is op deze pagina's een klein feest. Wij hebben dat etiket in deze reeks vijf keer moeten afkeuren, telkens op een dorp aan de Donau, en telkens kwam het van hetzelfde record.

In de Wachau in Oostenrijk ligt een wijndorp dat Spitz heet. Dat draagt Scandinavie bij tweehonderdtweeentwintig van zijn tweehonderdtweeentwintig reizen, en het is de bron van die tag op Straubing, Golubac, Donji Milanovac, Osijek en Tulln.

De naam wordt kennelijk als Spitsbergen gelezen. En hier is dan Spitsbergen zelf, met vijfenvijftig reizen die het etiket terecht dragen.

Dat betekent dat het misverstand vier keer zo groot is als de werkelijkheid. Een dorp van negenhonderd inwoners aan de Donau brengt dit vaargebied tweehonderdtweeentwintig keer mee, en de archipel zelf vijfenvijftig keer.

Twee record op honderd procent, drieduizend kilometer uit elkaar, en het kleinste heeft gelijk. Dat is de aardigste uitkomst die wij op deze reeks hebben gehad.

De poolgebiedtag staat hier juist bijna nooit

Daar staat een tweede eigenaardigheid tegenover die de andere kant op werkt.

Bij tien van de vijfenvijftig reizen staat het Poolgebied als vaargebied. Dat is achttien procent, op achtenzeventig graden noorderbreedte, ruim twaalfhonderd kilometer boven de poolcirkel.

Wij hebben op de pagina van Nanortalik laten zien dat elke Groenlandse haven in dit bestand die tag bij honderd procent van haar reizen draagt, terwijl die plaats op zestig graden ligt, zuidelijker dan Bergen.

Hier is het dus omgekeerd: het gebied dat het verst naar het noorden ligt, krijgt het etiket het minst vaak. Groenland wordt als geheel als poolgebied ingedeeld en deze archipel niet.

Wij kunnen daar geen regel achter aanwijzen. Wat wij wel kunnen zeggen: wie op het Poolgebied filtert, mist hier vijfenveertig van de vijfenvijftig reizen.

De vierenveertig reizen onder de Noorse Fjorden zijn overigens verdedigbaar: dit is Noors gebied en deze reizen varen werkelijk fjorden in, alleen niet de fjorden die men er meestal mee bedoelt.

Een Nederlandse traankokerij uit 1619

In de lijst met havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan, staat een naam die elke Nederlander kan lezen: Smeerenburg.

Dat is geen toeval en geen verbastering. Op een eilandje aan de noordwestpunt van deze archipel hebben Nederlandse walvisvaarders vanaf 1619 een station gebouwd waar de speklaag van gevangen walvissen tot traan werd gekookt, en dat heette naar wat er gebeurde.

Er stonden ovens, kookketels, loodsen en woonhuizen, en er verbleven in de zomermaanden tot enkele honderden mannen. Het is ongeveer twintig jaar in gebruik geweest en toen was de walvis in deze wateren weggevangen.

Wat er nu ligt zijn de vlakke resten van die ovens in het grind, een handvol funderingen en botten. Er staat niets overeind, en dat is precies wat het pakkend maakt.

Er is een taai verhaal dat er een stad met bakkers en winkels heeft gestaan waar duizenden mensen woonden. Dat is negentiende-eeuwse overdrijving; opgravingen wijzen op een seizoensbedrijf van enkele honderden.

Dat de archipel zelf zijn naam heeft, komt ook uit Nederland. Willem Barentsz kwam er in 1596 langs op zoek naar de noordoostelijke doorvaart en noemde het naar wat hij zag: puntige bergen.

Een verdrag waardoor je hier zonder visum mag wonen

Deze archipel valt onder Noorwegen, maar niet op de gewone manier.

In 1920 is in Parijs een verdrag gesloten dat Noorwegen de soevereiniteit gaf op voorwaarde dat onderdanen van alle ondertekenende landen er mogen wonen, werken en bedrijven beginnen op gelijke voet met Noren. Er hebben inmiddels ruim veertig landen getekend, waaronder Nederland.

Dat betekent dat een Nederlander hier zonder visum of vergunning naartoe kan verhuizen en aan de slag kan. Er is geen immigratiecontrole en geen verblijfsvergunning.

Daar staat tegenover dat er ook geen vangnet is. Er is geen bijstand en wie niet in zijn onderhoud kan voorzien, kan worden weggestuurd; er is ook geen ziekenhuis voor ernstige gevallen, dus wie zwaar ziek wordt gaat naar het vasteland.

Datzelfde verdrag is de reden dat er een Russische mijnwerkersnederzetting op deze eilanden ligt, met een eigen school en een standbeeld van Lenin. Die is grotendeels leeg maar wordt in stand gehouden.

In het hoofddorp wonen ongeveer tweeduizend vierhonderd mensen uit meer dan vijftig landen. Dat is voor een plaats op deze breedte een ongewoon gezelschap.

Praktisch: ijsberen en het seizoen

Buiten de bebouwing geldt hier een regel die je nergens anders tegenkomt: je mag er niet zonder vuurwapen komen.

Dat is geen folklore. Er leven ijsberen op deze eilanden en de overheid schrijft voor dat elke groep die het dorp verlaat een geweer en iemand die ermee kan omgaan bij zich heeft.

Voor cruisebezoekers betekent dat dat elke landing met gewapende gidsen gaat en dat je binnen de groep blijft. Dat is geen aanbeveling maar een voorwaarde.

Er wordt 5 maanden per jaar gevaren, met juli als drukste. Buiten juni tot en met september ligt het pakijs te ver naar het zuiden en is de vaart hier niet mogelijk.

Tweeenveertig van de vijfenvijftig reizen beginnen in het hoofddorp zelf, waar een vliegveld ligt met verbindingen naar Oslo en Tromso. Dertien reizen duren tien nachten en negen veertien nachten.

De prijzen lopen van drieenzeventighonderdtweeennegentig euro tot tachtigduizend zeshonderdvijfenzeventig, en bij zeventien van de vijfenvijftig reizen ontbreekt het bedrag. Wij hebben de regels, afstanden en omstandigheden niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Filter niet op het Poolgebied. Dan mis je vijfenveertig van de vijfenvijftig reizen.
• Elke landing gaat met gewapende gidsen. Dat is voorschrift.
• Het seizoen is juni tot en met september. Daarbuiten ligt er ijs.
• Smeerenburg is Nederlands, en er staat niets meer overeind.
• Vrijwel alle reizen beginnen op de archipel zelf. Reken op een vlucht naar Longyearbyen.
• De prijzen beginnen boven de zevenduizend euro. Dit is expeditievaart.