Cruises naar San Blas Islands

Dit is een archipel van driehonderdvijfenzestig eilanden

Er komen 32 reizen langs in San Blas Islands en er vertrekt er geen enkele. Wat hier als haven staat is geen kade maar een eilandengroep die zich over ruim driehonderd kilometer kust uitstrekt.

Er liggen ongeveer driehonderdvijfenzestig eilanden en zandbanken, waarvan er een stuk of vijftig bewoond zijn. Het punt in het bestand ligt midden in dat gebied, in open water.

Welk eiland een bepaalde reis aandoet, valt uit de bron niet af te leiden, en er staat geen enkel afzonderlijk eiland als eigen record in het bestand. Dat is anders dan bij de Galapagos of de Falklandeilanden, waar de echte aanlegplaatsen er los in staan en wij het overkoepelende record daarom overslaan.

Hier is dat niet het geval, en daarom schrijven wij deze pagina wel. Wat je krijgt is een dag voor anker bij een van de eilandjes, met een landing per sloep; een kade is er nergens.

Bij drie van de vierendertig reizen ontbreekt de prijs. De bedragen lopen van negenentwintighonderdtwintig euro tot ruim drieenzestigduizend, en achttien reizen komen van een rederij.

Zes reizen dragen Europa en vijf daarvan blijven onverklaard

Zes van de vierendertig reizen dragen Europa als vaargebied, en dat is op negen graden noorderbreedte in de Caribische Zee opvallend.

Bij een daarvan klopt het: die reis legt werkelijk in Europa aan. Bij de vijf andere niet.

Wij hebben gezocht naar wat die vijf gemeen hebben. Cartagena staat op alle vijf, maar dat kan de oorzaak niet zijn: van de zeshonderdvijfenvijftig reizen die Cartagena in dit bestand dragen, heeft elf procent deze tag en de rest niet.

Verder komen wij niet. Anders dan bij de Bovenwindse Eilanden, waar wij Gustavia en Marigot als bron hebben kunnen aanwijzen, is hier geen record te vinden dat de tag altijd meebrengt.

Wat wel vaststaat is dat er geen Europa in zit. Er wordt 8 maanden per jaar aangelegd; maart telt zeven aanlopen, december zes en maart zes, en van mei tot en met augustus komt er niets.

Een volk dat sinds 1925 zijn eigen gebied bestuurt

Deze eilanden vormen geen gewone Panamese provincie maar een gebied met eigen bestuur, en dat is met geweld afgedwongen.

In februari 1925 kwamen de bewoners in opstand tegen pogingen van de Panamese regering om hun kleding, hun taal en hun gebruiken te verbieden. Die opstand duurde kort en er vielen doden aan beide kanten; onder Amerikaanse bemiddeling is er daarna een akkoord gekomen.

Dat akkoord erkende het recht van dit volk om zijn eigen zaken te regelen, en in 1938 is het gebied formeel als eigen bestuurseenheid vastgelegd. Er geldt eigen recht, er is een eigen vergadering en grond kan niet aan buitenstaanders worden verkocht.

Dat is in Amerika een uitzondering. Er zijn weinig inheemse volken op dit werelddeel die zo vroeg en zo volledig zelfbestuur hebben gekregen, en dat is de reden dat de eilanden er anders uitzien dan de rest van de Caribische kust: geen hotelketens en geen aanlegsteigers.

Je ziet er een vlag met een figuur in het midden die op het eerste gezicht op een hakenkruis lijkt. Dat is het niet: het is een teken dat lang voor de twintigste eeuw in gebruik was en dat naar de vier windrichtingen verwijst.

De doeken die de vrouwen maken

Wat er te koop is, is textiel, en dat is geen souvenir maar een kunstvorm met regels.

Het gaat om panelen van meerdere lagen stof over elkaar, waarbij van bovenaf stukjes worden weggesneden zodat de kleuren eronder tevoorschijn komen. Aan een goed paneel wordt weken gewerkt.

Zij horen bij de blouse van de vrouwen, aan voor- en achterzijde, en worden gedragen bij een rok, kralenbanden om armen en benen en een rode hoofddoek. Wat je koopt is dus een kledingstuk en geen wandkleed.

De ontwerpen zijn sinds 2000 in de Panamese wet vastgelegd als collectief eigendom van dit volk, wat betekent dat zij niet zomaar industrieel mogen worden nagemaakt. Dat is een van de weinige plekken ter wereld waar dat zo is geregeld.

Wie een foto van iemand wil maken, vraagt dat eerst en betaalt daar doorgaans een klein bedrag voor. Dat is hier de gewoonte en het wordt serieus genomen; neem contant geld in kleine coupures mee.

De eilanden die worden verlaten

Er is bij deze bestemming iets aan de hand dat je niet in een brochure leest.

Deze eilanden liggen een halve tot een hele meter boven zeeniveau. Bij storm en springtij staat het water al regelmatig tussen de huizen, en dat gebeurt vaker dan vroeger.

In juni 2024 is de eerste gemeenschap verhuisd: ongeveer driehonderd gezinnen van een van de dichtstbevolkte eilanden zijn naar een nieuw dorp op het vasteland gegaan. Dat was de eerste geplande klimaatverhuizing van dit land.

Er wordt verwacht dat er meer volgen, al is dat omstreden onder de bewoners zelf; niet iedereen wil van het water af. Wat je hier ziet is dus een manier van leven waarvan het einde in zicht is.

Dat is geen reden om niet te gaan, wel om te weten waar je naar kijkt. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Dit is een archipel en geen kade; welk eiland je aandoet, staat niet in de bron.
• Europa op zes reizen klopt eenmaal; voor de vijf andere is geen bron gevonden.
• Vraag toestemming voor foto's van mensen en neem klein contant geld mee.
• Van mei tot en met augustus komt hier niets.
• Er is nergens een steiger; je gaat met sloepen aan land.
• Het textiel is handwerk van weken; reken niet op souvenirprijzen.