Cruises naar Lombok

De zeestraat naast dit eiland is een grens tussen twee werelddelen

Er komen 70 reizen langs in Lombok en er vertrekt er geen enkele. Zestien van die reizen beginnen op het buureiland, en de vaart daartussen gaat over een van de merkwaardigste grenzen op aarde.

De zeestraat tussen dit eiland en zijn westelijke buur is nog geen veertig kilometer breed, maar hij is diep, en dat is het hele punt.

Tijdens de ijstijden lag de zeespiegel meer dan honderd meter lager en stonden de eilanden ten westen hiervan aan het Aziatische vasteland vast, terwijl die ten oosten met Australie waren verbonden. Deze zeestraat is nooit drooggevallen, want hij is te diep.

Het gevolg is dat de dieren aan weerszijden nooit zijn overgestoken. Ten westen leven tijgers, olifanten, neushoorns en apen; ten oosten buideldieren, kaketoes en honingeters, en daartussen ligt open water van een halve dag varen.

Een Britse natuuronderzoeker heeft dat in 1859 opgemerkt terwijl hij hier verzamelde, en die grens draagt sindsdien zijn naam. Hij is bovendien onafhankelijk van Darwin op hetzelfde idee over natuurlijke selectie gekomen en heeft dat vanuit deze eilanden opgestuurd.

Wie hier van west naar oost vaart, steekt dus een lijn over die op elke biologiekaart staat. Het is een van de weinige plekken waar je een wetenschappelijke grens werkelijk kunt oversteken.

Drie van de tien Europa-reizen bereiken Europa niet

Bij tien van de zesenzestig reizen hier staat Europa als vaargebied. Dit is Indonesie.

Wij hebben per reis gekeken of er een Europese haven op de route staat. Bij zeven is dat zo, en dat zijn wereldreizen die hier onderweg langskomen.

Bij drie is het niet zo. Twee daarvan zijn rondreizen door de Stille Oceaan van honderddrieendertig en honderdveertig nachten die in San Francisco beginnen en eindigen, en de derde is een reis van eenentwintig nachten van Melbourne naar Singapore.

De andere tags zijn beter. Australie en Nieuw-Zeeland bij achtenveertig en de Stille Oceaan bij achtenveertig kloppen: dit eiland ligt op de route tussen Singapore en Australie, en tien reizen beginnen in Sydney.

Er wordt 11 maanden per jaar aangelegd, met januari als drukste. Alleen in een maand komt er niets, en dat is voor deze streek ongebruikelijk gelijkmatig.

De prijzen lopen van tienhonderdtweeenzeventig euro tot achtentachtigduizend driehonderdnegenennegentig, en bij tien van de zesenzestig reizen ontbreekt het bedrag. Negen reizen duren veertien nachten en er zitten veertien verschillende lengtes in.

De uitbarsting van 1257 die in Londen doden maakte

Midden op dit eiland ligt een vulkaan van ruim drieduizend zevenhonderd meter met een kratermeer, en die berg heeft ooit iets gedaan waar de hele wereld last van had.

In 1257 is hier een uitbarsting geweest die als de zwaarste van de laatste tienduizend jaar geldt. Er is toen zo veel gesteente uitgeworpen dat de oude top is ingestort en de caldera is ontstaan waar het meer nu in ligt.

Het bewijs zat eerst ergens anders. In ijskernen uit Groenland en Antarctica zat een zwavelpiek uit het midden van de dertiende eeuw waar niemand een vulkaan bij kon vinden, en dat is pas in 2013 aan deze berg toegeschreven.

Wat daarop volgde staat in Europese kronieken. Er waren jaren zonder zomer, misoogsten en hongersnood, en in Londen zijn massagraven opgegraven met duizenden lichamen uit precies die jaren.

Van boven op de kraterrand kijk je nu op dat meer en op de nieuwe kegel die er sindsdien in is gegroeid. De beklimming duurt twee tot drie dagen en is dus niets voor een dagje aan wal, maar de berg is vanaf het schip te zien.

De vulkaan is nog werkzaam en het gebied wordt bewaakt. De laatste uitbarstingen van die binnenkegel zijn van deze eeuw.

Een eiland dat anders is dan zijn beroemde buur

Dit eiland wordt vrijwel altijd met zijn westerbuur vergeleken, en het verschil zit in de bevolking.

De buur is overwegend hindoe en dat is aan de tempels en de offers op straat te zien. Hier is ongeveer vijfentachtig procent moslim, en de plaatselijke bevolking heeft een eigen taal, een eigen weefkunst en een geloofsbeleving die eeuwenlang met oudere gebruiken vermengd is geweest.

Dat merk je aan het straatbeeld. Er staan moskeeen in plaats van tempels, er is minder toerisme en de dorpen in het binnenland leven van rijst, tabak en het weven van doeken op een houten getouw.

Er zijn twee dorpen die als voorbeeld bewaard zijn gebleven, met huizen van bamboe en leem onder daken van alang-alanggras en met rijstschuren op palen. Daar wordt uitgelegd hoe er wordt geweven en gebouwd, en dat is de gebruikelijke excursie.

Ten noordwesten liggen drie kleine eilanden waar geen auto's mogen komen en waar het vervoer met paard en wagen of te voet gaat. Die zijn met een boot in een half uur tot een uur te bereiken en het water eromheen is het bekendste snorkelgebied hier.

In augustus 2018 is dit eiland door een reeks aardbevingen getroffen waarbij ruim vijfhonderd mensen zijn omgekomen en tienduizenden huizen zijn verwoest, vooral in het noorden. Dat is nog te zien, en de wederopbouw is niet overal af.

Wat er op een dag aan wal te doen is

De kade ligt aan de zuidwestkant en van daaruit gaat vrijwel alles met de bus.

Aan de zuidkust liggen de stranden waar het eiland om bekend is, met een baai met wit zand en een strook waar het water door ijzererts in het gesteente roze aanslaat. Reken op een uur rijden over bochtige wegen.

In het binnenland liggen watervallen aan de voet van de vulkaan, met een wandeling van een half uur erheen door apenbos. Het water is koud en de treden zijn glad.

Op de zuidkust is in de afgelopen jaren een wegcircuit aangelegd waar sinds 2022 wereldkampioenschapswedstrijden motorracen worden gehouden. Dat is een vreemde aanblik naast de rijstvelden en het is voor liefhebbers te bezoeken.

Eenmaal per jaar, meestal in februari, komen er in de branding aan de zuidkust zeewormen naar de oppervlakte die 's nachts met duizenden mensen worden gevangen. Daar hoort een oude legende bij over een prinses die zich in zee wierp, en het is het grootste feest van het eiland.

De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Bali (Benoa), Indonesië, Singapore, Darwin en Cairns. Wij hebben de afstanden, rijtijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Drie van de tien Europa-reizen komen niet in Europa. Ga af op de vertrekhaven.
• Alles ligt op een uur rijden. Vanaf de kade kom je nergens te voet.
• Dit is geen tweede Bali. Het eiland is overwegend islamitisch en veel rustiger.
• De vulkaan beklimmen kost twee tot drie dagen. Dat past niet in een aanlegdag.
• Van de aardbevingen van 2018 is nog van alles te zien.
• Kleed je bedekt buiten de stranden. Dat wordt hier op prijs gesteld.