Cruises naar Les Andelys

Een burcht die in één jaar is gebouwd

Er komen 406 reizen langs in Les Andelys en er vertrekt er geen enkele. Alle 336 doen ook Rouen aan; dit ligt op de Seineroute.

Boven het plaatsje staat op een krijtrots de ruïne van Château Gaillard, en die is er in ongeveer één jaar neergezet, in 1197 en 1198.

Dat tempo was buitengewoon voor de tijd en het zegt alles over de haast. Richard Leeuwenhart, koning van Engeland en hertog van Normandië, moest de weg naar Rouen afsluiten voor de Franse koning, en hij wilde die burcht er nú.

Hij liet er duizenden arbeiders op zetten en gaf er een fortuin aan uit. Toen hij hem af zag, zou hij hebben gezegd dat het een mooie eenjarige dochter was; van dat woordgrapje komt de naam.

Hij heeft er zelf nauwelijks van kunnen genieten: hij stierf een jaar later, in 1199, aan een wond van een kruisboogpijl bij een beleg elders.

Ingenomen via het toilet

De burcht gold als onneembaar en is binnen zes jaar toch gevallen, en de manier waarop is berucht.

De Franse koning Filips II sloeg er in 1203 het beleg voor. Hij liet de buitenste muur ondermijnen en nam die na maanden in, maar de middelste ring hield stand.

Toen ontdekten zijn mannen een opening: een schacht van een latrine die aan de buitenkant uitkwam. Een klein aantal soldaten klom daardoorheen naar binnen, kwam in een kapel terecht en maakte zoveel lawaai dat de verdedigers dachten dat de burcht al gevallen was; die staken zelf brand en trokken zich terug.

Daarna was de binnenste ring een kwestie van tijd. In maart 1204 viel de burcht, en daarmee viel Normandië; binnen enkele maanden was het hele hertogdom Frans.

Dat is een van de scharnierpunten van de middeleeuwse geschiedenis van beide landen, en het is dus begonnen bij een toilet.

Wat er nu van over is

De burcht is in de zestiende eeuw op bevel afgebroken, omdat men niet wilde dat hij ooit nog door een tegenstander gebruikt kon worden.

Wat er staat is de kern: een deel van de ronde donjon met muren van vier meter dik, stukken van de ringmuren en de grachten die in de krijtrots zijn uitgehakt. Het geheel ligt op honderd meter boven de rivier.

Je kunt eromheen lopen zonder entree en het binnenterrein is in het zomerseizoen open. De klim vanaf het dorp duurt twintig minuten over een steil pad, en er gaat ook een bus naartoe.

Het uitzicht van boven is de reden dat de burcht daar staat: je kijkt op een grote lus van de Seine, met de rivier die zich in een bocht van bijna honderdtachtig graden om de heuvel heen legt.

Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Twee dorpen die één plaats zijn

Les Andelys bestaat uit twee kernen die tegen elkaar aan zijn gegroeid, en het verschil is nog te zien.

Petit Andely ligt aan het water onder de burcht en is in de twaalfde eeuw ontstaan doordat de bouwvakkers en de bevoorrading daar moesten wonen. Het heeft smalle straten, vakwerkhuizen en een kerk uit die tijd.

Grand Andely ligt anderhalve kilometer landinwaarts en is veel ouder; daar stond al in de zesde eeuw een klooster. Er staat een grotere kerk met glas uit de zestiende eeuw.

De schilder Nicolas Poussin is hier in 1594 geboren, in dat oudere deel. Hij is naar Rome vertrokken en er gebleven; er hangt in de kerk een werk van hem.

Verder ligt het plaatsje in een bocht van de rivier met krijtrotsen aan weerskanten, en die witte wanden met bos erboven zijn wat je vanaf het dek ziet.

Dat krijt is afgezet toen hier een ondiepe zee lag, in dezelfde periode als de witte kliffen van Dover aan de overkant van het Kanaal. Het bestaat vrijwel volledig uit de kalkskeletjes van microscopisch kleine zeewieren, in miljoenen jaren op de bodem gestapeld.

Doordat krijt zacht is en water doorlaat, heeft de Seine er makkelijk een dal in kunnen slijpen en zijn er in de wanden holtes ontstaan. In een aantal daarvan zijn woningen en opslagruimten gemaakt, zoals verderop bij La Roche-Guyon.

Het najaar is het drukst

Oktober telt 58 reizen, september 49 en augustus 44. In januari komt hier niets langs en in februari 4.

Dat is de Seinekalender: van maart tot oktober wordt er gevaren en daarbuiten nauwelijks. December telt er 22, en dat zijn kerstmarktreizen die tot Rouen komen.

187 van de 406 reizen duren zes tot negen dagen; dat is de Seineweek vanuit Parijs. 36 duren hoogstens vijf dagen.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Vernon, La Roche Guyon, Le Havre en Caudebec En Caux, met Vernon op 295 en Le Havre op 201.

Waar je op moet letten

• De klim naar de burcht duurt twintig minuten en is steil.
• Er is een bus voor wie dat niet wil.
• Het binnenterrein is alleen in de zomer open; eromheen lopen kan altijd.
• Het dorp is klein; reken op twee uur voor alles samen.
• September en oktober zijn het drukst en het aangenaamst.