Cruises vanuit Izmir

Een stad die in de winter druk is en in de zomer leeg

Er komen 273 reizen langs in Izmir en er vertrekken er 24. Het patroon van die aanlopen staat op zijn kop vergeleken met de rest van de Middellandse Zee.

Oktober telt 46 reizen, april 45 en november 36, en de winter is goed gevuld: januari 34, maart 31 en december 31. Augustus telt er 3, juli 4 en juni 5.

Dat komt door de vloot die hier vaart. 194 van de 273 aanlopen zijn van één rederij die deze route in het najaar, de winter en het voorjaar vaart en in de zomer naar het westen verhuist, waar meer te verdienen valt.

Voor de bezoeker is dat niet ongunstig. Efeze, de reden dat de meeste mensen hier van boord gaan, is in juli en augustus vaak veertig graden met nauwelijks schaduw; in april en oktober is het twintig tot vijfentwintig.

Izmir zelf telt met de voorsteden ruim drie miljoen inwoners en is de derde stad van Turkije. De kade ligt aan de rand van het centrum.

Een stad die zichzelf tot ruïne slibde

Efeze ligt zeventig kilometer zuidelijker, bij Selçuk, en was in de Romeinse tijd een van de grootste steden van het rijk.

Wat er staat is uitzonderlijk: een straat van marmer met karrensporen erin, een theater voor vijfentwintigduizend mensen tegen de helling, openbare toiletten met stenen zittingen op een rij, en de gevel van de bibliotheek van Celsus uit 117 na Christus.

Die bibliotheek is een grafmonument én een boekenhuis tegelijk: de stichter ligt eronder begraven. De gevel is in de twintigste eeuw uit de gevallen brokstukken weer opgebouwd.

Efeze was een havenstad, en dat is precies waaraan ze ten onder is gegaan. De rivier bracht zoveel slib mee dat de haven telkens opnieuw uitgebaggerd moest worden; op een gegeven moment lukte dat niet meer en lag de stad vast.

De kust ligt nu ongeveer vijf kilometer verderop. Wat een van de drukste havens van de oudheid was, is een ruïne midden in een vlakte geworden.

Van de zeven wereldwonderen staat hier één zuil

Bij Selçuk ligt een moerassig veld met wat brokstukken, en dat was de tempel van Artemis.

Die gold als een van de zeven wereldwonderen. Hij was groter dan het Parthenon, had ruim honderd zuilen van bijna twintig meter hoog, en trok pelgrims uit het hele Middellandse Zeegebied.

De tempel is meermaals verwoest en herbouwd. In 356 voor Christus stak iemand hem in brand om beroemd te worden, waarna zijn naam bij wet verboden werd; dat verbod heeft niet gewerkt, want de geschiedschrijvers noemden hem toch.

Wat er nu staat is één weer opgerichte zuil, van losse trommels die niet bij elkaar horen, met vaak een ooievaarsnest erop. Er is verder niets.

Het is een merkwaardige plek om te bezoeken: het contrast tussen wat er was en wat er over is, is nergens groter. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

De stad die in 1922 afbrandde

Izmir heette Smyrna en was tot ruim honderd jaar geleden een stad waar Grieks, Turks, Armeens, Ladino en Frans door elkaar klonken.

Aan het eind van de Grieks-Turkse oorlog, in september 1922, trok het Turkse leger de stad binnen. Kort daarna brak brand uit in de Griekse en Armeense wijken, die vier dagen woedde en die wijken volledig verwoestte.

Over wie de brand heeft aangestoken wordt nog altijd verschillend geoordeeld en de bronnen spreken elkaar tegen. Wat vaststaat is de uitkomst: tienduizenden doden en honderdduizenden mensen die vanaf de kade zijn geëvacueerd of gevlucht.

Het jaar daarop volgde de bevolkingsuitwisseling tussen Griekenland en Turkije, waarbij ruim anderhalf miljoen mensen gedwongen van woonplaats wisselden. Daarmee eindigde de meertalige stad.

Wat er is herbouwd is modern en ruim opgezet, met een boulevard van kilometers langs de baai. De oude stad is de bazaar erachter, met een Romeinse agora en een burcht op de heuvel.

Wat er verder te doen is

De boulevard heet de Kordon en is waar Izmir zichzelf laat zien: brede stoepen, gras tot aan het water en 's avonds vol met mensen.

De bazaar Kemeraltı loopt vanaf het centrale plein het binnenland in en is een echte werkende markt, geen toeristenstraat. Er zitten karavanserais uit de zeventiende eeuw tussen die als koffiehuis in gebruik zijn.

Op het plein staat een klokkentoren uit 1901, een geschenk van de Duitse keizer, die het beeldmerk van de stad is geworden. Erachter gaat een oude lift van 1907 door de rots naar een hoger gelegen wijk.

Homerus zou in Smyrna geboren zijn. Zeven steden claimen dat, en van geen enkele is het te bewijzen; hier wordt het als vanzelfsprekend behandeld.

227 van de reizen duren zes tot negen dagen. Ze vertrekken uit Athene (87), Istanbul (86) en Bari (55). De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Istanbul, Corfu, Bari en Athene (Piraeus), met Istanbul en Athene allebei op 285.

Waar je op moet letten

• Efeze is anderhalf uur rijden en vult een dag.
• Neem een hoed en water mee; er is bijna geen schaduw.
• De straten van Efeze zijn glad marmer; draag stevige schoenen.
• Turkije heeft de lira; pinnen kan overal.
• Juni tot augustus is hier juist stil, en bloedheet.