Cruises naar Gythion

De haven van Sparta, en het is een dorp

Er komen 205 reizen langs in Gythion, een plaats van vierduizend inwoners aan de oostkant van de Mani, het middelste van de drie schiereilanden waarin de Peloponnesos uitloopt.

Dit was in de oudheid de havenplaats van Sparta, veertig kilometer landinwaarts. Sparta had zelf geen kust en voerde alles hierlangs aan; het is later een eigen stad geworden die van purperverf leefde, gewonnen uit zeeslakken.

Wat er nu ligt is een halve maan van neoklassieke huizen in oker en roze tegen de helling, met een kade waar de vissersboten liggen. De rederijen zijn Seabourn, Oceania Cruises, Silversea Cruises en Regent Seven Seas Cruises en dat zegt genoeg over het formaat: dit is een haven van kleine schepen.

De schepen die hier het vaakst komen zijn Seabourn Ovation, Silver Nova, Oceania Allura en Wind Surf. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Athene, Kotor, Dubrovnik en Corfu.

Waar Helena zou hebben overnacht

Voor de kade ligt een eilandje dat met een dam aan de wal vastzit en dat Kranai heet.

Volgens Homerus is dat de plek waar Paris en Helena hun eerste nacht doorbrachten nadat zij uit Sparta was meegenomen, en daarmee de plaats waar de Trojaanse oorlog begon.

Op het eilandje staat een toren uit 1829, gebouwd door de familie Tzanetakis, die er als woonvesting diende en waar nu een museum over de Mani in zit. Er staat ook een vuurtoren uit 1873 van marmer uit de streek.

Je loopt er vanaf de kade in tien minuten heen. Het is de enige bezienswaardigheid van de plaats zelf en de rest van wat je hier doet, ligt buiten het dorp.

Aan de rand van Gythion liggen de resten van een Romeins theater, ingeklemd tussen een kazerneterrein en de weg, met de zitrijen nog in het gesteente uitgehakt. Er staat geen hek omheen.

Wat ook aan de kust ligt en waar bijna niemand komt: het wrak van de Dimitrios, een vrachtschip dat sinds 1981 op het strand van Selinitsa ligt, roestend en fotogeniek, op tien minuten rijden.

De torens van de Mani

Rijd je vanaf Gythion naar het zuiden, dan verandert het landschap binnen twintig kilometer in iets dat in Griekenland verder niet bestaat.

De Mani is kaal, rotsig en droog, met dorpen van grijze steen waarin torens staan van drie tot vijf verdiepingen. Die torens zijn geen kastelen maar woonhuizen, gebouwd door families die met elkaar in vete lagen.

Het stelsel werkte zo: elke familie bouwde hoger dan de buren om over hun daken te kunnen schieten, en zolang een vete duurde kwam men het huis niet uit. Vrouwen mochten wel naar buiten, want op hen werd niet geschoten; zij brachten het eten.

Een vete eindigde met een verzoening die door het hele dorp werd bezegeld, of met de uitroeiing van een van de families. Er zijn er die generaties hebben geduurd.

Het gebied is nooit onderworpen: niet door de Ottomanen, die er alleen aan de randen voet aan de grond kregen, en daarvoor nauwelijks door de Venetianen. De Maniaten beschouwden zichzelf als afstammelingen van de Spartanen en dat is een zelfbeeld dat er nog is.

Het bekendste dorp is Vathia, dat als een burcht op een heuvel staat met tientallen torens bij elkaar. Dat ligt anderhalf uur rijden en is voor een havendag ver; dichterbij liggen Areopoli en Limeni, op drie kwartier.

Een grot waar je doorheen vaart

Op vijftig minuten rijden ligt Diros, en dat is de bezienswaardigheid waar de meeste excursies heen gaan.

Het is een grottenstelsel dat voor een groot deel onder water staat, en je bezoekt het in een platte boot die door een gids met een stok wordt voortgeduwd. De tocht duurt ongeveer een half uur en gaat door gangen waar de druipsteenformaties tot vlak boven het water komen.

Er is meer dan vijftien kilometer in kaart gebracht en daarvan is ruim een kilometer toegankelijk. Het water is helder en zoet bovenin en zout onderin, doordat de zee er via scheuren in komt.

Bij de ingang zijn resten uit het neolithicum gevonden: aardewerk, gereedschap en menselijke botten, waaronder een begraafplaats die tot de oudste van Europa wordt gerekend. Het stelsel is in 1949 systematisch onderzocht door een echtpaar dat er decennia aan heeft gewerkt.

Het is er koel, ongeveer zestien graden, en er hangt een luchtvochtigheid van boven de negentig procent. Neem iets met lange mouwen mee.

De boot vaart met een handvol mensen tegelijk en er kan een wachtrij staan. Bij hoge waterstand na regen kan het bezoek vervallen.

Het einde van Europa

Aan de zuidpunt van de Mani ligt Kaap Tenaro, en dat is het zuidelijkste punt van het Griekse vasteland en van het Balkanschiereiland.

In de oudheid stond daar een tempel voor Poseidon en gold een spleet in de rotsen als een ingang naar de onderwereld; Herakles zou er de driekoppige hond hebben opgehaald. De resten van de tempel liggen er nog, met een mozaïekvloer van een Romeinse villa ernaast.

Er staat een vuurtoren uit 1882 op de punt, bereikbaar via een pad van drie kwartier over de rotsen vanaf de parkeerplaats. Er is geen schaduw en het pad is ongelijk.

Dat is twee uur rijden vanaf Gythion, dus alleen te doen als je schip lang blijft liggen. Wat je onderweg passeert zijn de torendorpen en een kust waar het gebergte recht in zee valt.

In het water tussen de Mani en Kythira leven onechte karetschildpadden en er worden regelmatig dolfijnen gezien. Er varen boten vanuit Gythion die daarop uitgaan.

Het gebergte achter de kust is de Taygetos, met de Profitis Ilias op tweeduizend vierhonderd meter. Die berg ligt tussen Gythion en Sparta en houdt de regen tegen, wat verklaart waarom de Mani zo droog is.

Sparta, Mystras en het olijfland

Wie liever landinwaarts gaat, heeft twee bestemmingen op ongeveer een uur rijden.

Sparta zelf stelt teleur en dat is historisch verklaarbaar. De stad had geen muren en geen grote tempels, omdat haar burgers vonden dat mannen de verdediging vormden; Thucydides voorspelde al dat het nageslacht aan de ruïnes niet zou kunnen zien hoe machtig zij was geweest. Wat er ligt is een theater en een akropolis met weinig opgaand werk.

Vijf kilometer verderop ligt Mystras, en dat is het tegenovergestelde. Dat is een complete Byzantijnse stad tegen een steile helling, met kerken, kloosters en een paleis, gebouwd vanaf 1249 en verlaten in de negentiende eeuw.

Het staat sinds 1989 op de Werelderfgoedlijst en het is een van de best bewaarde Byzantijnse steden die er zijn. In de kerken staan fresco's uit de veertiende eeuw.

Reken op een klim: het terrein loopt over driehonderd meter hoogteverschil en de paden zijn van keien. Neem water en schoenen met profiel mee.

Onderweg rijd je door de vlakte van Sparta, die vol staat met olijfbomen. De streek maakt olie van de kalamon-olijf en er is een olijfmuseum in Sparta dat uitlegt hoe de persing werkt.

Wanneer de schepen komen

Oktober telt 45 reizen, augustus 36 en september 27. In december komt hier niets langs.

Dat najaar is voor deze kust het beste moment: het water is dan op zijn warmst en de hitte van de zomer is eruit. In juli en augustus loopt het in de Mani op naar vijfendertig graden en is er nergens schaduw.

Het voorjaar is groen en bloeiend, met de olijfbloesem in april en mei en temperaturen rond de twintig graden. Dat is de aangenaamste tijd voor wandelen.

Er wordt hier getenderd. Gythion heeft een kade voor vissersboten en veerboten, en cruiseschepen liggen op de rede; bij wind uit het oosten of deining vervalt de aanloop.

Dat gebeurt met enige regelmaat, want de baai ligt naar het oosten open. Houd er rekening mee dat deze haven op je reisschema kan worden vervangen.

De aanlanding gaat vlak bij het centrum, dus je loopt zo het dorp in. Voor de Mani, Diros en Mystras heb je een excursie of een taxi nodig; er staan taxi's bij de kade wanneer er een schip ligt, en spreek de prijs vooraf af.

Neem contant geld mee. In de kleine dorpen wordt niet overal gepind en de pinautomaten in Gythion zijn beperkt in aantal.